Tarihçinin Mutfağı_Doğan Kuban - SARIKAMIS SiBiRYA BELGELiGi

Parçalar halinde göster - Sadece ileti metnini göster
MIME-Version: 1.0
Date: Sun, 10 May 2009 11:42:39 -0700 (PDT)
User-Agent: G2/1.0
Message-ID: <5983b9e2-d96e-42a5-a0a9-535cdf8a48f8@j12g2000vbl.googlegroups.com>
Subject: =?ISO-8859-9?B?VGFyaWjnaW5pbiBNdXRmYfD9X0Rv8GFuIEt1YmFu?=
From: =?ISO-8859-9?B?U2Fy/Wthbf3+LVNpYmlyeWEgQi4=?= <a...@marmara.edu.tr>
To: SARIKAMIS SiBiRYA BELGELiGi <belgelik@googlegroups.com>
Content-Type: text/plain; charset=ISO-8859-9
Content-Transfer-Encoding: quoted-printable

Tarih=E7inin Mutfa=F0=FD
21.05.1998

21 May=FDs 1998 tarihli "Tarih=E7inin Mutfa=F0=FD" s=F6yle=FEimizin konu=F0=
u Do=F0an
Kuban idi.

Tarih Vakf=FD Genel Sekreteri Orhan Silier, toplant=FDn=FDn a=E7=FDl=FD=FE
konu=FEmas=FDnda, Prof. Do=F0an Kuban'=FDn en =E7ok hayranl=FDk duydu=F0u y=
an=FDn=FDn,
konu ne olursa olsun, o konuda "dersini =E7al=FD=FEma"y=FD, haz=FDrl=FDk ya=
pmay=FD
hi=E7bir zaman ihmal etmemesi oldu=F0unu belirtiyor: Bilim hayat=FDm=FDzda,
ben nas=FDl olsa bu konuyu biliyorum diye ge=E7i=FEtirmeyen, kendisinden ne
bekleniyorsa, -kar=FE=FDs=FDndakine sayg=FDn=FDn gere=F0i olarak- en dar za=
manda
bile haz=FDrl=FD=F0=FDn=FD yap=FDp gelme kural=FDn=FD ya=FEatan =E7ok az sa=
y=FDda ki=FEiden
biri.

Kuban da bu de=F0erlendirmeye kat=FDl=FDyor: "Ger=E7ekten, haz=FDrlanmadan
=F6mr=FCmde hi=E7bir =FEey yapmad=FDm, bence bu g=FCvensizlikten de=F0il. =
=C7=FCnk=FC ben
haz=FDrlanmadan da bir =FEeyler yapabiliyorum art=FDk, ama kar=FE=FDndakile=
rin
yararlanmas=FD i=E7in insan=FDn d=FC=FE=FCncesini sistematik olarak =F6zetl=
emesi ve
onu -hatta =FCslubunu da d=FC=FE=FCnerek- dinleyicileri tahrik edecek, ayn=
=FD
zamanda da te=FEvik edecek =FEekilde dile getirmesi laz=FDm. Ge=E7en g=FCn,
ilkokul be=FEinci s=FDn=FDf =F6=F0rencilerine gelecek hakk=FDnda bir konu=
=FEma yap
dediler, 30 sayfa yaz=FD yazd=FDm. Bu bir tabiat. Serbest konu=FEan, =E7ok
g=FCzel konu=FEan insanlar da =E7ok d=FCnyada; ben belki =F6yle becerikli d=
e
de=F0ilim, bilmiyorum."

50 YILLIK MESLEK YA=DEAMI

Tarih=E7inin Mutfa=F0=FD toplant=FDlar dizisinin ilk konu=F0u olan Do=F0an
Kuban'=FDn "tarih=E7i"li=F0inin nereden geldi=F0i sorulabilir. Kar=FE=FDm=
=FDza =FE=F6yle
bir biyografi =E7=FDk=FDyor:
1926 Paris do=F0umlu olan Kuban 1949'da =DDT=DC Mimarl=FDk Fak=FCltesi'nden
y=FCksek m=FChendis mimar olarak mezun olmu=FE, =FC=E7 y=FDl sonra da ayn=
=FD
fak=FCltede akademik kariyerine ba=FElam=FD=FE. 1958'de do=E7ent, 1965'te
"Anadolu-T=FCrk Mimarisinin Kaynak ve Sorunlar=FD" adl=FD =E7al=FD=FEmayla
profes=F6r olmu=FE. =DDT=DC'de Mimarl=FDk Tarihi ve R=F6l=F6ve K=FCrs=FCs=
=FC, Mimarl=FDk
Tarihi ve Restorasyon K=FCrs=FCs=FC ve son olarak da Restorasyon Anabilim
Dal=FD ba=FEkanl=FD=F0=FD yapm=FD=FE. 1974-1977 y=FDllar=FD aras=FDnda =DDT=
=DC Mimarl=FDk
Fak=FCltesi Dekanl=FD=F0=FD ve 1971-1977'de =DDT=DC Senatosu =FCyeli=F0i g=
=F6revinde
bulunmu=FE. 1974'te =DDT=DC Mimarl=FDk Fak=FCltesi'ne ba=F0l=FD olarak Mima=
rl=FDk
Tarihi ve Restorasyon Enstit=FCs=FC'n=FC kurmu=FE ve ba=FEkanl=FD=F0=FDn=FD=
 y=FCr=FCtm=FC=FE.

Kuban'=FDn y=FCr=FCtt=FC=F0=FC g=F6revler aras=FDnda, 1968-1981 aras=FDnda =
Eski Eserler
ve An=FDtlar Y=FCksek Kurulu =FCyeli=F0i, 1981-1983 aras=FDnda ayn=FD kurul=
un
ba=FEkan yard=FDmc=FDl=FD=F0=FD, 1991-1993 y=FDllar=FD aras=FDnda da =DDsta=
nbul 3 Numaral=FD
K=FClt=FCr ve Tabiat Varl=FDklar=FDn=FD Koruma Kurulu ba=FEkanl=FD=F0=FD va=
r. Koruma ve
restorasyon =E7al=FD=FEmalar=FD aras=FDnda =DDstanbul'da Kalenderhane Camii=
,
Tahtakale Hamam=FD ve dan=FD=FEmanl=FD=F0=FDn=FD yapt=FD=F0=FD Bozdo=F0an K=
emeri ile kara ve
deniz surlar=FDn=FDn iki b=F6l=FCm=FCn=FCn restorasyonu ve 1992-1993'te ba=
=FElayan
Kazakistan'daki Ahmet Yesevi T=FCrbesi restorasyon projesi dan=FD=FEmanl=FD=
=F0=FD
say=FDlabilir. Kuban =DDstanbul, =DDzmir, Gaziantep, Safranbolu, Kastamonu
kentleri ve Lefko=FEa kent merkezi i=E7in koruma plan=FD da haz=FDrlam=FD=
=FE.

Ald=FD=F0=FD =F6d=FCller aras=FDnda, 1990'da I. Ulusal Mimarl=FDk Yar=FD=FE=
mas=FD
kapsam=FDnda TMMOB-Mimarlar Odas=FD Mesle=F0e Katk=FD =D6d=FCl=FC, ayn=FD y=
=FDl, K=FClt=FCr
Bakanl=FD=F0=FD taraf=FDndan verilen K=FClt=FCrel Miras=FDn Korunmas=FDna H=
izmet
=D6d=FCl=FC, T=FCbitak Hizmet =D6d=FCl=FC ve 1998'de (Sinan'=FDn Sanat=FD v=
e Selimiye
adl=FD kitab=FDyla) Ayd=FDn Do=F0an Sosyal ve Be=FEeri Bilimler =D6d=FCl=FC
say=FDlabilir.
1990'da =DDstanbul Alman Arkeoloji Enstit=FCs=FC muhabir =FCyeli=F0ine ve
1994'te Amerikan Mimarlar Enstit=FCs=FC onur =FCyeli=F0ine se=E7ilen Kuban'=
=FDn
mimarl=FDk ve sanat tarihi konular=FDnda =E7e=FEitli dillerde yaz=FDlm=FD=
=FE =E7ok
say=FDda kitap, ara=FEt=FDrma ve makalesi var.

"NASIL TAR=DDH=C7=DD OLDUM?"

1953'te Prof. Paulo Verzone ders verirken, asistan=FD Do=F0an Kuban =E7evir=
i
yap=FDyor. =DCniversitede mimarl=FDk e=F0itimi g=F6ren Kuban, "Ancak profes=
yonel
olarak 50 y=FDl=FDmdan sonra kendime tarih=E7i olarak bakabilirim" diyor.
"Belki de bu kadar m=FCtevaz=FD olmam da gerekmez, =E7=FCnk=FC uzun y=FDlla=
r=FDm=FD
b=FCy=FCk tarih ve sanat tarihi kitapl=FDklar=FDnda ge=E7irdim. D=FCn ak=FE=
am
hesaplad=FDm, d=F6rt bu=E7uk y=FDl=FDm d=FCnyan=FDn en b=FCy=FCk sanat tari=
hi ve tarih
kitapl=FDklar=FDnda okuyarak ge=E7mi=FE. Ayr=FDca yabanc=FD =FClkelerde san=
at tarihi
ve tarih derslerinin s=FCrekli dinleyicisi ya da anlat=FDc=FDs=FD oldum.
Tarih=E7i diplomam eksik, ama tarih=E7i olmak i=E7in gerekli b=FCt=FCn
a=FEamalardan ge=E7tim. Bana =F6nce bir mimarl=FDk tarih=E7isi ve kent
tarih=E7isi, sonra bir sanat tarih=E7isi, sonra bir k=FClt=FCr tarih=E7isi
olarak bak=FDlabilir."

Kuban'=FDn tarihe ilgisi =E7ocuklu=F0undan ba=FEl=FDyor. Babas=FD yurtd=FD=
=FE=FDnda
e=F0itim g=F6rm=FC=FE, birka=E7 dil bilen, tarih okuyan ve tarih yazmaya he=
vesli
bir subay. =C7ocuklar=FDna da Osmanl=FD tarihinden adlar koymu=FE: Do=F0an
Kuban'=FDn ad=FD Ni=F0bolu Kalesi kumandan=FDndan, karde=FEininki de Y=FDld=
=FDr=FDm
Bayez=FDd'dan geliyor. K=FC=E7=FCk ya=FEta tarih kitaplar=FDn=FD b=FCy=FCk =
bir heyecanla
okudu=F0unu hat=FDrl=FDyor. Tarih=E7ili=F0i Teknik =DCniversite'de mimarl=
=FDk
tarihi, sanat tarihi dersleri vermekle ba=FEl=FDyor, ama bununla da
kalm=FDyor: =DCniversitenin devrim tarihi hocas=FD =F6l=FCnce, fak=FClte y=
=F6netimi
d=FD=FEar=FDdan yeni birisinin gelmesini istemiyor, sen zaten tarih=E7isin,
gel =FEu devrim tarihini de sen anlat diyor; devrim tarihi derslerini
vermek de Do=F0an Kuban'a d=FC=FE=FCyor.

Kuban mimarl=FDk veya sanat tarih=E7isiyle tarih=E7iler aras=FDndaki fark=
=FD
=FE=F6yle anlat=FDyor: "Asl=FDnda ben bir maddi =E7evre tarih=E7isiyim; yan=
i
yap=FDlar ve onlar=FDn yaratt=FDklar=FD kompleksler, giderek kentler benim
temel inceleme konular=FDm. Bunlar=FDn daha iyi anla=FE=FDlmas=FD i=E7in ba=
=FEta
artifact'lar=FD inceliyorum, ondan sonra onlar=FDn =E7evresindeki daha k=FC=
=E7=FCk
artifact'lar=FD inceliyorum, ondan sonrada onlar=FD meydana getiren
ortam=FDn b=FCt=FCn ko=FEullar=FDn=FD =F6=F0renmeye =E7al=FD=FE=FDyorum. Za=
ten artifact'tan
=E7=FDk=FDp da 'ortam=FDn ko=FEullar=FD' der demez, derhal tarih=E7inin ala=
n=FDna
giriyorsunuz."

"B=DDZ=DDM SAVA=DE ATIMIZ ARTIFACT'LARDIR"

Do=F0an Kuban, ar=FEivlerle durumunuz nas=FDl diye bir soruyu ise "Ben
ar=FEive =E7ok az girdim" diye yan=FDtl=FDyor: "Torino =DCniversitesi'nden
Teknik =DCniversite'ye gelmi=FE, benim asistanl=FD=F0=FDn=FD yapt=FD=F0=FDm=
 Paulo
Verzone adl=FD bir mimarl=FDk tarihi hocam=FDz vard=FD. O, 'bizim sava=FE a=
t=FDm=FDz
artifact'lar=FDn kendisidir' derdi. Do=F0rusu benim de sava=FE at=FDm hep
oydu; yani benim objem binan=FDn kendisi, yap=FDt=FDn kendisi. E=F0er onu
anlamakta zorluk =E7eken bir durum yahut onu anlamay=FD tamamlayacak bir
durum olursa o zaman ar=FEive de gidebilirim. Ama ar=FEiv =E7al=FD=FEmas=FD=
n=FD hi=E7
sevmedim. Selimiye Camii'nde 4 y=FDl =E7al=FD=FEt=FDm. R=F6l=F6vesini yapma=
k i=E7in
her sene 3 ay gidip, o zaman i=FEgal edilmemi=FE olan medresesinde yatt=FDm=
.
12 ay =E7al=FD=FEt=FDm ve r=F6l=F6vesini tamamlayamad=FDm; zaten o zaman el=
imizde ne
fazla para, ne de alet vard=FD, gene de sadece Selimiye de=F0il, Edirne
i=E7inde bir=E7ok yap=FD belgeledik. Selimiye ile ilgili yay=FDmlanm=FD=FE
belgelerin hepsini okudum, ama e=F0er ben Selimiye ile ilgili ar=FEiv
=E7al=FD=FEmas=FD yapmaya kalksayd=FDm bir 12 ay de=F0il, belki 120 ay
gerekebilirdi. Onu da ben yapamazd=FDm. T=FCrkiye'deki artifact'lar=FDn yap=
=FD
alan=FDndaki kalanlar=FDn say=FDs=FDn=FD ve S=FCleymaniye'nin bile r=F6l=F6=
vesi
yap=FDlmam=FD=FE bir yap=FD oldu=F0unu d=FC=FE=FCnecek olursan=FDz, bir mim=
arl=FDk
tarih=E7isinin gidip de ar=FEivde =FDk=FDna s=FDk=FDna yaz=FD okumaya =E7al=
=FD=FEmas=FD pek
pratik say=FDlmaz. Ben tarih=E7ileri de biliyorum, ar=FEive girdikleri zama=
n
iki, =FC=E7 sayfay=FD al=FDrlar, bir ayda ancak onu =E7=F6zerlerdi. Ben b=
=F6yle bir
=E7al=FD=FEma i=E7in haz=FDrlanmad=FDm ve hi=E7bir zaman da o anlamda bir t=
arih=E7i
de=F0ilim, ben artifact'lar=FDn tarih=E7isiyim."

TAR=DDH=DD ESERDEN TAR=DDHE

Tarihi eserle tarih aras=FDndaki ili=FEki konusunda Do=F0an Kuban =FE=F6yle=
 bir
noktaya da de=F0iniyor:
"Divri=F0i Ulu Camii ve Meng=FCceko=F0ullar=FD ile ilgili bilgilerin t=FCm=
=FC 3-4
paragraf=FD ge=E7mez, ama Divri=F0i Ulu Camii hakk=FDnda ben bir s=F6mestr =
s=FCren
ders verdim ve yak=FDnda yay=FDmlanacak olan bir kitap yazd=FDm. E=F0er
Divri=F0i Ulu Camii =FEimdi ortada olmasayd=FD, =FC=E7 tane kitabeyle, iki =
tane
tarihi bilgi olsayd=FD, Divri=F0i Ulu Camii diye bir =FEeyin tarihi de
olmazd=FD, yorum da yap=FDlamazd=FD. =DEimdi Divri=F0i Ulu Camii hakk=FDnda=
 10
cilt de kitap yaz=FDlabilir. Tarih=E7iler bunu pek sevmeyebilirler, ama
ben yap=FDn=FDn kendisini do=F0rusu onun hakk=FDndaki belgelerden daha =F6n=
emli
bulan bir adam=FDm, yahut =F6yle bir ku=FEakta yeti=FEtim. Ama tabii her
artifact da bi=E7iminden =F6te birtak=FDm nitelikler i=E7erir. Birincisi, o
bi=E7imi saptayan bir ama=E7 vard=FDr ve o amac=FD da toplum saptar, o amac=
=FDn
i=E7inde simgesel nitelikler de vard=FDr. Toplum saptar dedi=F0iniz zaman, =
o
amac=FD toplumun nas=FDl saptad=FD=F0=FDn=FD saptamak, yani tarih=E7i olmak
zorundas=FDn=FDz. Ondan sonra o simgenin nas=FDl olu=FEtu=F0unu saptamak da=
 yine
genel k=FClt=FCr tarihi i=E7inde gene tarih=E7inin i=FEidir, bunu da gene
tarih=E7i gibi d=FC=FE=FCnerek yahut da mevcut olan verilere dayanarak yapm=
ak
zorundas=FDn=FDz. Bir de b=FCt=FCn bu nesneyi ortaya =E7=FDkarmak i=E7in ku=
llan=FDlan
teknik olgu var, teknik olgu bizim i=E7in en =F6nemli yorum =F6=F0elerinden
biri; =E7=FCnk=FC yap=FDy=FD betimlemeden =F6nce yap=FD teknolojisinin nite=
liklerini
bilmeniz gerekir. Teknolojik olgu toplumsal varl=FD=F0=FDn ekonomik ve
k=FClt=FCrel belirli bir a=FEamas=FDna tekab=FCl ediyor. O alana girer girm=
ez,
yani tekni=F0in var olu=FEu ve onun ekonomik ili=FEkileri gibi konulara
girdi=F0iniz anda, yine tarih=E7i olmak zorundas=FDn=FDz. Dolay=FDs=FDyla b=
en gide
gide onu =F6=F0renmek, bunu =F6=F0renmek i=E7in ekonomik tarih veya daha ba=
=FEka
alanlarda bilgi sahibi olmaya =E7al=FD=FEt=FDm. "

=DDLK =C7ALI=DEMA BAROK =DCZER=DDNE

Do=F0an Kuban'=FDn ilk =E7al=FD=FEmas=FD "T=FCrk Barok Mimarisi =DCzerine B=
ir Deneme"
adl=FD yap=FDt=FDd=FDr. Asl=FDnda bu konuyu kendisi se=E7mez. Okuldan sonra
askerli=F0ini bitirince asistan olmaya karar verir. Mimarl=FDk tarihi
asistan=FD olmak istedi=F0ini s=F6yledi=F0inde herkes =FEa=FE=FDr=FDr. Bir =
mimar
=E7=FDkacak da mimarl=FDk tarihi asistan=FD olacak! Verzone'ye yollarlar.
Verzone, Do=F0an Kuban'=FDn asistan olmadan =F6nce bir ara=FEt=FDrma yapmas=
=FDn=FD
ister. "Sizin =FClkede barok =E7e=FEmeler var, camiler var. =DEimdi git bu
konuda bir ara=FEt=FDrma yap, yaz getir" der. Kuban'=FDn foto=F0raf makines=
i
bile yoktur. Birilerine foto=F0raf =E7ektirerek, biraz da kitaplardan
falan keserek k=FC=E7=FCk bir =E7al=FD=FEma haz=FDrlay=FDp Mimarl=FDk Tarih=
i profes=F6r=FC
Verzone'ye g=F6t=FCr=FCr. Hoca be=F0enir, "Senin tezin de barok olsun" der.
"Barok =FCzerinde =E7al=FD=FEmaya ba=FElay=FDnca o zaman b=FCt=FCn cehaleti=
mi
=F6=F0rendim, =E7=FCnk=FC barokun arkas=FDnda koskocaman bir tarih var. =DD=
=FEin
tuhaf=FD bizde barok diye bilinen, erken 18. y=FCzy=FDl mimari bezemesi,
Rokoko k=F6kenlidir. Ayn=FD d=F6nemde barok etkiler de girmi=FE. Rokoko'yu =
da
do=F0rudan do=F0ruya T=FCrkler Avrupa'dan getirmi=FEler, =E7izilmi=FE model=
ler
olarak. Sonra Frans=FDz m=FChendisleri getirmi=FEler. Yirmisekiz =C7elebi
Mehmed Efendi'den bu yana b=FCt=FCn o bezemesel bi=E7imleri temelde
Fransa'dan alm=FD=FE=FDz. Bu, ak=FDl almaz h=FDzla olmu=FEtur; 1735'ten son=
ra
T=FCrkiye'de hi=E7 kimse klasik bezeme neredeyse yapmam=FD=FE. Saray nas=FD=
l bir
tutkuyla bu yeniliklere yap=FD=FEm=FD=FE, benim akl=FDm h=E2l=E2 ermiyor. O=
rada
tarih=E7ilerin biraz daha kurcalamalar=FD gerek: Nas=FDl oluyor da bu kadar
kudretli eski bir gelenek birdenbire b=F6yle b=FD=E7akla kesilmi=FE gibi
yerini ba=FEka bir =FCsluba b=FDrak=FDyor? Ben o zaman tezimi yapmam i=E7in
barokla birlikte Frans=FDz rokokosunu =F6=F0renmem gerekti=F0ini anlad=FDm.
Ondan sonra da T=FCrkiye ile ilgili ne yazacaksam, =F6nce Bat=FD
literat=FCr=FCnde bu konuda yaz=FDlm=FD=FE olan =FEeyleri yahut ona paralel
olanlar=FD okuyarak, o konudaki kavramlar=FD inceleyerek, kendimi
yeti=FEtirdim, diyebilirim."

=DDTALYA'DA DO=C7ENTL=DDK TEZ=DD =DD=C7=DDN ARA=DETIRMA

Yeni kurulmu=FE bulunan Teknik =DCniversite'nin akademisyen yeti=FEtirmekte
eli =E7ok a=E7=FDkt=FDr. Bir =FEeyler =F6=F0rensin, tezini yazs=FDn diye he=
rkesi
Avrupa'ya yollarlar. Kuban'=FD da barok konusundaki tezini bitirir
bitirmez =DDtalya'ya g=F6nderirler. =DDtalya'n=FDn se=E7ilmesinde Verzone'n=
in
=DDtalyan olmas=FDn=FDn etkisi vard=FDr. Ancak, hangi =FCniversitede, hangi
alanda =E7al=FD=FEaca=F0=FD bile belirlenmemi=FEtir. =DDtalya'da mek=E2n fi=
krinin en
g=F6zde isimlerinden biri olan ele=FEtirmen ve mimar Bruno Zevi'yi
Roma'daki evinde ziyaret eder. Sohbet s=FDras=FDnda do=E7entlik tezinin
konusu da kendili=F0inden ortaya =E7=FDkar: B=FCy=FCk Osmanl=FD i=E7 mek=E2=
n
mimarisiyle, R=F6nesans'=FDn benzer i=E7 mek=E2n mimarisinin
kar=FE=FDla=FEt=FDr=FDlmas=FD.

Roma'da sanat tarihi, arkeoloji kitapl=FD=F0=FDna dalar. Orada bir y=FDl
boyunca k=FCt=FCphanenin a=E7=FDl=FD=FE saatinden kapan=FD=FE saatine kadar=
 kitap
okur. =DDtalya R=F6nesans=FDyla ilgili eserleri g=F6rmek i=E7in dola=FE=FDr=
. Hocas=FD
Verzone'yi =F6rnek alm=FD=FEt=FDr: "Orta=E7a=F0 ve Bizans mimarisi uzman=FD=
yd=FD.
Sabahtan ak=FEama kadar masa ba=FE=FDnda oturur, m=FCtemadiyen katalog, kit=
ap
kar=FD=FEt=FDr=FDr; alan =E7al=FD=FEmas=FD yapaca=F0=FD zaman da ke=E7i gib=
i sabah=FDn
alt=FDs=FDndan, ak=FEam dokuza kadar sokakta, da=F0da, bay=FDrda =E7al=FD=
=FE=FDrd=FD.
Ondan bir bilim adam=FD, bir mimarl=FDk tarih=E7isi nas=FDl olur, neyle
ilgilenir, nas=FDl alan =E7al=FD=FEmas=FD yap=FDl=FDr, onu =F6=F0rendim."
"Osmanl=FD Klasik Mimarisi'nde =DD=E7 Mek=E2n Te=FEekk=FCl=FC" adl=FD tezim=
i 1955'te
tamamlad=FDm. Ondan sonra da b=FCt=FCn =F6mr=FCm mimarl=FDk tarihi yazmakla=
 ge=E7ti.
Fakat ba=FEka bir y=F6nde de =FEansl=FD oldu=F0umu san=FDyorum: Verzone =FC=
lkesine
d=F6nd=FCkten sonra, okulun be=FE s=FDn=FDf=FDnda da modern mimariye kadar =
b=FCt=FCn
dersleri verirdim. Bunlar=FD, =DDtalya'da g=F6rd=FC=F0=FCm, izledi=F0im den=
eyimle
sadece rutin bir konu i=FEleme =FEeklinde de=F0il, ger=E7ekten d=F6nemin
tarihini derinlemesine inceleyip d=F6nemin sanat kuramlar=FDn=FD
inceleyerek, =E7ok =E7al=FD=FEarak, =F6nce kendim =F6=F0rendim, sonra o bil=
giyi hep
kar=FE=FDla=FEt=FDrmal=FD y=F6ntemlerle =F6=F0rencilere aktarmaya =E7al=FD=
=FEt=FDm. Ba=FEka bir
deyi=FEle, dersleri verirken ben kendimi de yeti=FEtirdim. Ben bir
otodidakt=FDm. =C7=FCnk=FC sanat tarih=E7isi de=F0ilim, tarih=E7i de de=F0i=
lim,
mimar=FDm. Herhalde hi=E7 kimse benim kadar zorlanmam=FD=FE, belki de benim
kadar =E7al=FD=FEmam=FD=FEt=FDr. =D6te yandan otodidakt olmayan bilgin'in v=
arl=FD=F0=FDna
da pek inanmam, yani bilgi =FEeyh'ten menkul almaz."

AMER=DDKA'NIN K=DCT=DCPHANELER=DDNDE

Do=F0an Kuban daha sonra ABD'de Fulbright bursu kazan=FDr. Mimarl=FDk
tarih=E7isi, sanat tarih=E7isi olmaya azmetti=F0i i=E7in 1962'de do=E7ent o=
larak
Michigan =DCniversitesi'nde sanat tarihi b=F6l=FCm=FCne gider. Orada
Amerika'n=FDn en b=FCy=FCk k=FCt=FCphanelerinden biri ve Amerika'daki =DDsl=
am
sanat=FD ara=FEt=FDrmalar=FDn=FDn =F6nemli bir merkezi kendini beklemektedi=
r.
Michigan'daki g=FCnlerini, ara s=FDra ders verse de, Fars=E7a dahil daha =
=E7ok
=F6=F0renmekle ge=E7irir. Do=E7entli=F0ini vermi=FE olmas=FDna kar=FE=FDn =
=F6=F0renci gibi
bir=E7ok derse girer. K=FCt=FCphaneyi de sabahtan gece yar=FDs=FDna kadar
kullan=FDr. Bir y=FDl sonra d=FCnyan=FDn en =FCnl=FC Bizans ara=FEt=FDrmala=
r=FD
merkezlerinden biri olan Dambarton Oaks'da =E7al=FD=FEmas=FD i=E7in teklif
gelir. Harvard'dan burs alarak bir y=FDl orada Anadolu Bizans Mimarisi
=FCzerine =E7al=FD=FE=FDr. D=FCnyan=FDn en =F6nemli Bizans kitapl=FD=F0=FDn=
da bir y=FDl
s=FCreyle T=FCrkiye'ye ait ne varsa okumaya =E7al=FD=FE=FDr. T=FCrkiye'deki
H=FDristiyan mimarisi =FCzerine bir de katalog haz=FDrlar.
=DC=E7 y=FDl boyunca d=FCnyan=FDn en b=FCy=FCk kitapl=FDklar=FDndaki bu =F6=
=F0renme s=FCreci,
1965'teki profes=F6rl=FCk tezini getirir: "Anadolu T=FCrk Mimarisinin Kayna=
k
ve Sorunlar=FD". T=FCrklerin Anadolu'ya geli=FEi ve ge=E7i=FE yollar=FDndak=
i ve
Anadolu'daki uygarl=FDklardan etkileni=FEi de ele almaktad=FDr. Tabii Bizan=
s
mimarisi gibi Ermeni mimarisi de incelenmektedir. Profes=F6rl=FCk tezi
j=FCride =E7ok be=F0enilir, ama bir j=FCri =FCyesi, kitab=FDn b=FCt=FCn=FCn=
e de=F0ilse
bile kitaptaki Ermenilerle ilgili b=F6l=FCme itiraz eder: "Kitapta 29 defa
Ermenilerden bahsediyor" der.

AYDINLANMA S=DCREC=DD

Ondan sonra yazd=FD=F0=FD her kitap bir problematik =FCzerinedir ve -T=FCrk=
,
=DDslam ve d=FCnya tarihi konular=FDnda- bir t=FCr ayd=FDnlanma s=FCrecinin=
 de
sonucudur.

"Kan=FDmca b=FCt=FCn yap=FDtlar=FDm, Osmanl=FD, T=FCrk ya da =DDslam mimari=
sinin ya da
sanat=FDn=FDn hen=FCz yan=FDtlanmad=FD=F0=FDn=FD d=FC=FE=FCnd=FC=F0=FCm bir=
 temel sorununa
kendimce bir a=E7=FDkl=FDk getirmek =FCzere yaz=FDlm=FD=FEt=FDr. O nedenle =
hep genel
sorunlar =FCzerinde d=FC=FE=FCnerek vakit ge=E7irdim. Ger=E7i, Selimiye ya =
da
Divri=F0i gibi yap=FDlar=FDn b=FCt=FCn ayr=FDnt=FDlar=FD ya da =DDran tonoz
konstr=FCksiyonu =FCzerine derinlemesine inceleme yapt=FDm; kitap da
yazd=FDm.

=DDslam, Osmanl=FD hatta d=FCnya tarihlerinin yerle=FEik Bat=FD k=F6kenli
historiografisini, y=F6ntemleri ne kadar sa=F0l=FDkl=FD olursa olsun, eksik
buldum hep. Historiografi ile onun yap=FDld=FD=F0=FD ortam aras=FDnda a=E7=
=FDk ve
do=F0rudan bir ili=FEki var. Onun i=E7in tarih, sanat tarihi, k=FClt=FCr ta=
rihi
hepsinin kendi d=FCnyam=FDz i=E7in ba=FEka parametreler ve duyarl=FDl=FDkla
yap=FDlmas=FD gerek. Fakat bu s=F6ylem daha yarat=FDlmad=FD."

F=DD=DE TUTMA ALI=DEKANLI=D0I

Somut olarak nas=FDl =E7al=FD=FE=FDrs=FDn=FDz, =F6rne=F0in not mu tutars=FD=
n=FDz, fi=FEler mi
d=FCzenlersiniz =FEeklindeki bir soruyu Do=F0an Kuban, 12 Mart d=F6nemine
ili=FEkin ilgin=E7 bir an=FDs=FDyla yan=FDtl=FDyor:
"Fi=FEle =E7al=FD=FE=FDr=FDm. Alfabetik fi=FEler d=FCzenlerim. O s=FDralard=
a =FCniversite
hocalar=FDn=FDn evlerini bas=FDyorlard=FD, bizim evi de bast=FDlar. K=F6=FE=
k gibi
bir yal=FDda oturuyorduk. Gece saat yar=FDmda birdenbire geldiler. Her
taraf=FD ararken, bizim yatak odas=FDna da geldiler. Odada kutu kutu
fi=FEler var. Memurlardan biri fi=FEleri masa =FCzerine yayd=FD. Zarf=FDn
=FCzerinde "=DDstanbul kar=FD=FE=FDk" yaz=FDyor, Ermenice, Rumca, Almanca,
Frans=FDzca, her dilden fi=FE var. Memur, "Komutan=FDm, '=DDstanbul kar=FD=
=FE=FDk'
diye bir =FEey buldum" dedi. Komutan da birden heyecanland=FD. Kar=FD=FEt=
=FDrd=FD,
kar=FD=FEt=FDrd=FD. Tam =E7=FDkaramad=FD, bana bakt=FD. Ben, "=DDstanbul ta=
rihini
yaz=FDyorum; bunlar s=FDn=FDfland=FDr=FDlmam=FD=FE fi=FEler" dedim.

Ben fi=FElerle =E7al=FD=FE=FDr=FDm. Bunlar hem yap=FDtlar=FD, hem konular=
=FD, hem de o
konularla ilgili ald=FD=F0=FDm notlar=FDn ayr=FDnt=FDlar=FDn=FD i=E7erir. =
=D6nce elle
yazar=FDm, bir kez, iki kez, be=FE kez yazd=FD=F0=FDm olur. H=FDzl=FD yazar=
=FDm,
akl=FDma ne gelirse yazar=FDm. Ondan sonra bir daha yazar=FDm, bir daha
yazar=FDm, bir daha, bir daha. Sonra daktiloya =E7ekerim. =DEimdi bilgisaya=
r
ile yap=FDyorum o i=FEi; ama gene de elle yazmay=FD ye=F0lerim. =C7=FCnk=FC=
 d=FC=FE=FCnce
ile yazan el aras=FDnda uzun y=FDllar organik bir ba=F0 kurulmu=FEtur. Kafa=
m
elimden h=FDzl=FD =E7al=FD=FE=FDr. D=FC=FE=FCn=FCrken yazar=FDm, yazarken d=
=FC=FE=FCn=FCr=FCm; akl=FDma
bir gelsin, arkas=FDn=FD hemen getiririm, =E7=FCnk=FC kafam =F6yle =E7al=FD=
=FEmaya
al=FD=FEk=FDn.

Ku=FEkusuz bizde foto=F0raf da =E7ok =F6nemli. Ben b=FCt=FCn =F6mr=FCmce sl=
ayt =E7ektim.
Belki otuz bin tane slayt=FDm var, d=FCnyan=FDn her taraf=FDndan. Slayt
=E7ekerken derste onun i=E7in ne s=F6yleyece=F0imi de birlikte d=FC=FE=FCn=
=FCr=FCm.
Didaktik ama=E7l=FD =E7ekerim, ama esteti=F0i de g=F6z ard=FD etmem.

Defter defter, dosya dosya yazar ve =E7ok kitap okurum. Okudu=F0um
kitaplar=FDn altlar=FDn=FD =E7izerim. B=FCy=FCk kitaplar=FDn =F6zetlerini =
=E7=FDkar=FDr=FDm;
gen=E7ken daha fazlayd=FD, =FEimdilerde azald=FD; bir b=F6l=FCm=FCn=FC de a=
tt=FDm
galiba, =E7=FCnk=FC koyacak yer kalmad=FD. =DC=E7 d=F6rt lisanda okudu=F0um=
 i=E7in her
lisandan =F6zetler vard=FDr. Fakat bunun =E7ok iyi bir sistem oldu=F0unu
sanm=FDyorum. Okudu=F0um kitab=FD alt=FDn=FD =E7izdi=F0im ya da =F6zetledi=
=F0im i=E7in bu
notu nas=FDl olsa ben bulaca=F0=FDm diye yazar=FDm, yan=FDna sayfas=FDna fa=
lan
bakmadan yazar=FDm, ondan sonra o y=FD=F0=FDld=FD=F0=FD zaman 200 sayfa, 30=
0 sayfa
art=FDk o notlar=FDn sayfa numaralar=FDn=FD bulmak i=E7in akla karay=FD se=
=E7erim.
Ama yazarken kafam =E7ok h=FDzl=FD =E7al=FD=FEt=FD=F0=FD i=E7in her c=FCmle=
 ya da paragrafta
dipnot yazmak i=E7in duramam."