*Allah’ın selamıyla selamlıyorum.*
*Çoğumuz “İnsan Allah’ın halifesidir” sözünü çeşitli yerlerde duymuşuzdur.
Peki, bu yargı doğru mudur? Aşağıdaki yazı bu konuda yazılmış güzel bir
araştırma yazısıdır. Yazıyı ekte de gönderiyorum. Bu araştırma yazısını
beğenirseniz çeşitli sitelerde yayınlayabilirsiniz.*
*Allah’a emanet olun.*
* *
*Mehmet Güngören*
*19 Mayıs Üniv. İlahiyat Fak. 2002*
*DKAB Öğretmeni Malatya*
* *
* *
*İNSAN ALLAH’IN HALİFESİ Mİ?*
(HALEF- SELEF OLAYI)
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
*“Bir gün Rabbin meleklere: “Yeryüzünde halife, biri diğerinin yerine
geçecek bir varlık oluşturmaktayım” dedi. Melekler: “Orada karıştırıcılık
yapacak ve kan dökecek kimseleri mi oluşturuyorsun? Ama neylersen, güzel
eylersin; biz bu sebeple sana boyun eğeriz. Sen en temizini
yaparsın”[1]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>dediler.
Allah
** dedi ki: “Ben sizin bilmediklerinizi bilirim.” (Bakara 2/ 30)*
Başkasının yerine geçene halife veya halef denir. Allah her bir insanı bir
başkasının yerine geçebilecek şekilde yaratmıştır. İnsan, öncelikle aile
büyüklerinin yerine geçer. Hayatı boyunca, bir çok kimsenin malını, makamını
ve imkanlarını ele geçirebileceği gibi elinde olanı da kaptırabilir.
Bütün karışıklıklar, elindekini kaybetme korkusundan veya başkasının yerine
geçme arzusundan kaynaklanır. Peygamberlere karşı gelenler de ellerindekini
kaybetme korkusu ile hareket etmişlerdir. Buna karşılık her bir peygamber
şunu söylemiştir:
* *
*“**Ben sizden bunun bir karşılığını beklemiyorum. Alacağım karşılığı
alemlerin Rabbi verecektir.” (Şuarâ 26/127**)** *
Melekler; *“Orada karıştırıcılık yapacak ve kan dökecek birilerini mi
oluşturuyorsun?*” derken bu sistemden duydukları endişeyi aktarmışlardır.
Allah Teâlâ bunun olmayacağını söylememiş ama meleklerin bilmediği şeyler
olduğunu belirtmiştir.
İnsanlar daha çok bilgi ve becerileriyle başkasının yerine geçmeye
çalışırlar. Bunların yerine geçmek isteyenlerin de daha çok bilgi ve
beceriye sahip olması gerekir. Bu da hayırlı bir yarışın doğmasına yol açar.
Fertte ve toplumda gelişmeler olur. Bilim ve medeniyeti oluşur.
Halifelik sistemi
olmasaydı insanlar da diğer varlıklar gibi olur, bir medeniyet
oluşturamazlardı. İşte meleklerin bilmediği taraf bu olmalıdır.
Bazıları bu ayete dayanarak Adem’den önce başka Ademler olduğunu, yer
yüzünde fesat çıkarıp kanlar döktüklerini iddia ederler. Derler ki, melekler
onları bildikleri için bu Adem’in soyundan gelenlerin de fesat
çıkaracaklarını söylemişlerdir. Bu iddia doğru olsaydı Allah Teâlâ
meleklere; *“Ben sizin bilmediklerinizi bilirim.”* demezdi.
Halifeliğin yani birinin diğeri yerine geçmeye çalışacağı sistemin kan
dökülmesine yol açtığı hayvanlar aleminde görülebilir. Mesela hiçbir horoz
kendi kümesinde başka horoza tahammül edemez. İki horozdan biri ya orayı
terk eder, ya da diğeri tarafından öldürülür. Halifelik kavgası tavuklar
arasında da olsaydı daha çok kan dökülürdü. Kadınıyla erkeğiyle bütün
insanların halifelik sistemi içinde yaratıldığını öğrenen meleklerin
endişesi, hayvanlar alemindeki gözlemlerinden kaynaklanabilir.
Bu âyete dayanılarak insanın, Allah’ın halifesi olduğu da iddia edilir.
Halife, kendinden öncekinin yerine konan ve onun makamına geçen
kişi[2]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>olduğu
için önceki, ya orada bulunmamalı veya aciz yahut ölmüş olmalıdır.
Bunlar Allah hakkında düşünülemez. Öyle ise insan Allah’ın değil, ancak bir
başka insanın halifesi olabilir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
*“Bak Davûd**! Biz seni bu toprağa halife yaptık. İnsanlar arasında gerçekçi
kararlar ver. Arzuna uyma, bu seni Allah**’ın yolundan saptırır.” (Sâd 38/26
**) *
Çünkü Davûd, kendinden önce o toprağa hakim olan Talut’un yerine geçmişti.
Konu ile ilgili âyetlerin tamamı insanların birbirlerine halife olmasını
anlatır.[3]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>Onlardan
ikisi şöyledir:
* *
*“Kavmi, Nuh**’u yalancı yerine koydu. Biz de onu ve gemide kendisiyle
beraber olanları kurtardık. Onları ötekilere halifeler yaptık. Âyetlerimizi
yalan sayanları da suda boğduk. Bak bakalım, uyarılan o kimselerin sonu
nasıl olmuş.” (Yunus** 10/73)*
* *
*İsrail** oğulları** Musa** aleyhisselama demişlerdi ki: **“Sen gelmeden
önce de işkence gördük, geldikten sonra da.” Musa dedi ki: “Belki Rabbiniz
düşmanlarınızı yok eder de bu toprakta sizi onların halifesi yapar. Sonra da
nasıl davranacağınıza bakar.” (A’raf 7/129)*
* *
*Sizden önce nice nesilleri, zalimlik ettikleri zaman helâk ettik. Hâlbuki
onlara elçileri açık belgelerle gelmişlerdi ama inanacak değillerdi. İşte
günahkâr kavmi böyle cezalandırırız. Sonra onların arkasından sizi o
toprakta halifeler yaptık ki, sizin ne yapacağınıza bakalım. (Yunus**
10/13–14)*
* *
*Senin Rabbin zengindir, ikram sahibidir. Sizi giderecekse giderir ve sizi
başka bir kavmin soyundan getirdiği gibi arkanızdan getireceklerini size
halife yapar. (Enâm 6/133)*
Bilgisine güvendiğim bir kişi ile aramızda şu konuşma
geçti:[4]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>
Sordum: İnsan Allah’ın vekili olabilir mi?
Dedi ki: Hayır, Allah, peygamberini vekil etmemiştir; bizi eder mi? O,
Peygamberine şöyle demiştir:
* “Allah** dileseydi şirke düşmezlerdi. Biz seni onların üzerinde bir
koruyucu yapmadık. Sen onların üzerinde bir vekil de değilsin.” (En’am
6/107)*
* *
* “Sen sadece bir uyarıcısın. Her şeye vekil olan Allah**’tır.” (Hûd 11/1**2
**)*
Sordum: İnsan Allah’ın halifesi olabilir mi?
Dedi ki: Evet, çünkü Allah meleklere, “Yeryüzünde bir halife var edeceğim”
buyurmuştur.
Sordum: Halifelik mi üst görevdir, yoksa vekillik mi?
Dedi ki: Halifelik. Vekil bazı konularda temsile yetkili olur ama halifenin
yetkisi fazladır.
Sordum: Allah’ın vekili olamayan, halifesi olabilir mi?
Dedi ki: Peki sen o âyeti nasıl anlıyorsun?
Dedim ki; ilgili âyetlere bakınca Bakara 30. âyette, bir kişinin diğerinin
yerine geçeceğinden, halef-selef sisteminden bahsedildiği ortaya çıkar.
Yoksa insan Allah’a halife olamaz. Bu, kelimenin hem sözlük anlamına; hem de
terim anlamına aykırıdır. Ayrıca çok çirkin bir durumun ortaya çıkmasına da
yol açar. Çünkü Melekler; Allah’ın yerine geçecek birinin karıştırıcı ve kan
dökücü olacağını söylemekle, Allah’ın karıştırıcı ve kan dökücü olduğunu ima
etmiş olurlar. Allah Teâlâ da Melekler de böyle şeylerden uzaktır.
Dedi ki: Beni susturdun.
*Abdulaziz BAYINDIR*
*Doğru Bildiğimiz Yanlışlar 60-64*
------------------------------
[1]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>
Bkz. “Doğru Bildiğimiz Yanlışlar” (Prof. Dr. Abdülaziz Bayındır)
kitabı; “Tesbih ve Takdis” başlıklı yazı.
[2]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>
el-Halil b. Ahmed (100-175 h.) el-Ayn, Tahkik;: Mehdî el-Mahzûmî,
İbrahim es-Sâmrâî, İran 1409 (hlf) mad., c. IV, s.267.
[3]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>
Halef kökünden kelimeler şu âyetlerde geçer. Bakara 2/30,66, Al-i İmran
3/170, Nisa 4/9, En’am 6/133,165, A’raf 7/69,74,129,169,Yunus 10/14,73, Hud
11/57, Ra’d 13/11, İsra 17/76 Meryem 19/59, Nur 24/55, Neml 27/62, Fatır
35/39. Sad 38/26. Toplam 20 âyet.
[4]<http://mail.google.com/mail/?ui=2&view=js&name=js&ver=b-kZyyR3VsM.tr....>
Bu zat, uzun süre İstanbul Müftülüğü’nde Fetva Kurulu Üyesi olarak
çalışmış ve bu görevden emekli olmuş olan Celal Börühan’dır.
|
