Aykay <akayikli...@hotmail.com>

Abdurrahman ÇALIK

İş Müfettişi

abca...@yahoo.com

İŞ KANUNUNDAKİ DENEME SÜRESİ NE ANLAMA GELİR?

1. DENEME KAYDININ GEÇERLİLİK SÜRESİ VE ISPATI

Deneme süresi, 4857 sayılı İş Kanununun 15. maddesinde aşağıdaki
şekilde düzenlenmiştir:

Deneme süreli iş sözleşmesi

MADDE 15. - Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda,
bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş
sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek
olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için
ücret ve diğer hakları saklıdır.

Yukarıdaki maddeye göre deneme süresi hükmü iş sözleşmesinin ilk iki
ayı deneme süresidir şeklinde kendiliğinden mevcut olan bir hüküm
değildir. Aksine, deneme süresi, iş sözleşmesinde taraflarca böyle bir
süre ve kayıt konulduğu takdirde söz konusu olabilmektedir.

Bu nedenle, deneme süresinin varlığını iddia eden taraf, iş
sözleşmesinde deneme kaydının varlığını ve öngörülen deneme süresinin
ne kadar olduğunu ıspatlamakla yükümlüdür.

İş sözleşmesi yazılı yapılmadığı takdirde, sözlü olarak yapılan iş
sözleşmesinde deneme kaydının konulduğunu ıspatlamak çok zor
görünmektedir. Taraflar iş sözleşmesini yazılı yapmamakla birlikte,
salt deneme kaydını gösteren özel bir metin imzalamışlarsa bu da
geçerlidir. Ancak, herhangi bir yazılı belge bulunmayan hallerde,
karşı taraf ikrar etmedikçe, deneme kaydının ıspatı mümkün
görünmemektedir.

Yukarıda belirtilen yasa maddesine göre, iş sözleşmeleri ile en fazla
iki ay, toplu iş sözleşmeleri ile ise en fazla dört ay deneme süresi
konabilir. Bu süreler azami süreler olduğundan, daha uzun süreler
öngörülmüş olsa bile, iş sözleşmelerinde iki ay, toplu iş
sözleşmelerinde dört ay dolduğunda deneme süresi sona erer.

2. DENEME SÜRESİNİN HUKUKİ SONUÇLARI

1. Sosyal Güvenlik Açısından

Öncelikle belirtmek gerekir ki, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda
deneme süresi öngörülmediğinden, bu kanunun tüm hükümleri deneme
süreli işçiler için de uygulanır. Deneme süresinin varlığı, işçinin bu
süre içinde sigortasız çalıştırılmasını haklı göstermez ve bu
durumdaki işveren 506 sayılı Kanun uyarınca idari para cezasından
kurtulamaz.

2. İhbar Tazminatı Açısından

4857 sayılı İş Kanununda deneme süresinin en önemli uygulama alanı
ihbar öneli ve ihbar tazminatı müessesesidir. Zira, yukarıda
belirtilen yasa maddesi, deneme süresi içinde tarafların iş
sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız olarak
feshedebileceğini açıkça belirtmektedir. İş Kanununda, kıdem tazminatı
ve iş güvencesi hükümlerinin aksine, ihbar öneli ve ihbar tazminatı
için herhangi bir asgari çalışma şartı aranmamıştır. Bu nedenle,
deneme kaydının bulunmadığı hallerde, iş sözleşmesi 1 gün bile sürse
en az 2 hafta ihbar öneli / ihbar tazminatı söz konusu olacaktır. (1)
Deneme süresinin varlığı halinde ise, iş sözleşmesini deneme süresi
içinde feshedecek olan işçi ve işveren açısından, bildirim şartı ve
ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmamaktadır. Ancak, deneme süresi
geçtikten sonra yapılan fesihlerde -doğal olarak- deneme kaydından
yararlanılması mümkün değildir.

3. İş Güvencesi, Kıdem Tazminatı ve Yıllık Ücretli İzin Açısından

İş güvencesi, kıdem tazminatı ve yıllık ücretli izin gibi haklar, 6 ay
veya 1 yıl gibi süreler geçtikten sonra hak kazanıldığından, 2 veya 4
aylık deneme süresinin varlığı bu hakları etkilememektedir. Bu
hakların elde edilmesi için aranan çalışma süresinin hesabında, deneme
süreleri de çalışma süresinden sayılacaktır.

4. Ücret, Fazla Çalışma, Tatil Mesaisi ve Diğer İşçilik Hakları
Açısından

Deneme süresi istisnai bir düzenleme olup yalnızca bildirim şartını ve
ihbar tazminatını kapsadığından, İş Kanununun diğer hükümlerine teşmil
edilmesi mümkün değildir. İş Kanununda, işçinin deneme süresi içinde
fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ulusal bayram ve genel tatil
ücreti gibi hükümlerden istisna tutulduğuna ilişkin bir hüküm
bulunmamaktadır. Böyle bir hükmün bulunması halinde de, bu durumun
hukuk devleti ve sosyal devlet ilkeleri ile bağdaşmayacağı açıktır.

Nitekim 4857/15. maddenin son cümlesinde de İşçinin çalıştığı günler
için ücret ve diğer hakları saklıdır. Denilmek suretiyle bu durum
vurgulanmıştır. Bu nedenle, işçinin deneme süresi içinde çalıştığı
süreye ilişkin normal günlük ücretleri, varsa fazla çalışmalara
ilişkin ücret hakları, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil
günlerinde ücretli dinlenme hakkı, ulusal bayram ve genel tatil
günlerinde çalışmışsa ilave ücret hakkı ve iş sözleşmesi ve toplu iş
sözleşmelerinde öngörülen tüm işçilik hakları, öngörülen şartların
gerçekleşmesi halinde deneme süresinde de söz konusu olacaktır.

3. SONUÇ
4857 sayılı İş Kanununun 15. maddesine göre; bireysel iş
sözleşmelerinde en çok iki aya kadar, toplu iş sözleşmelerinde ise en
çok dört aya kadar deneme süresi öngörülebilecektir. Bu süreleri aşan
bir deneme süresi öngörülmüş olsa bile, hukuken bu süreler deneme
süresi sayılmayacaktır. Deneme süresinden yararlanmak isteyen tarafın,
böyle bir kaydın varlığını ıspatlaması gerekir.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda deneme süresi
öngörülmediğinden, bu kanunun tüm hükümleri deneme süreli işçiler için
de uygulanır.
İş Kanunu açısından ise, deneme kaydı bulunan iş sözleşmesinin deneme
süresi içinde feshedilmesi halinde tarafların bildirim şartına
uymasına ve ihbar tazminatı ödemesine gerek bulunmamaktadır. Ancak, İş
Kanununun iş güvencesi, kıdem tazminatı, yıllık ücretli izin,normal
ücret, fazla çalışma ücreti, hafta tatili, ulusal bayram ve genel
tatil günlerine ilişkin hükümleri ile iş sözleşmesi ve toplu iş
sözleşmelerinde öngörülen diğer işçilik hakları deneme kaydından
etkilenmemektedir.

İyi çalışmalar
Ayhan KAYIKLILAR

On 3 Temmuz, 16:15, Meliha ÇELİK <mel...@hamaratli.com.tr> wrote: