Kant ile Schiller Estetiğinde Sanatın Özerkliği - ders BELGELİĞİ kapsama alanı

Kant ile Schiller Estetiğinde Sanatın Özerkliği iletisi
Parçalar halinde göster - Sadece ileti metnini göster
Received-SPF: pass (google.com: domain of ufuk-ul...@hotmail.com designates 65.54.246.174 as permitted sender) client-ip=65.54.246.174;
Message-ID: <BAY126-W2691840603EA4012CF11DC8A320@phx.gbl>
Mime-Version: 1.0
Content-Type: multipart/alternative;
	boundary="_7f2f3a2b-b873-44e6-970f-53a1b92e477f_"
From: =?windows-1254?Q?Ufuk_=DCLKER?= <ufuk-ul...@hotmail.com>
To: <kapsamaalani@googlegroups.com>
Subject: =?windows-1254?Q?Kant_ile_S?= =?windows-1254?Q?chiller_Es?=
 =?windows-1254?Q?teti=F0inde_?= =?windows-1254?Q?Sanat=FDn_=D6z?=
 =?windows-1254?Q?erkli=F0i?=
Date: Sat, 27 Jun 2009 16:38:21 +0300
Importance: Normal
In-Reply-To: <BAY126-W23F519CF6F8A54C4FBC4748A320@phx.gbl>
References: <BAY126-W23F519CF6F8A54C4FBC4748A320@phx.gbl>

--_7f2f3a2b-b873-44e6-970f-53a1b92e477f_
Content-Type: text/plain; charset=windows-1254
Content-Transfer-Encoding: quoted-printable






=20
Kant ile Schiller Esteti=F0inde Sanat=FDn =D6zerkli=F0i

(=85) Felsef=EE disiplin olarak sistemli bir estetik ile =F6zerk sanat mefh=
umu, ancak 18. y=FCzy=FDlda ortaya =E7=FDkm=FD=FEt=FDr: Burjuva toplumunun =
y=FCkselmesi ve ekonomik olarak g=FC=E7=ADlenmi=FE burjuvazinin siyasal ikt=
idar=FD ele ge=E7irmesiyle birlik=ADte. Felsef=EE estetikte, y=FCzy=FDllar =
s=FCren bir s=FCrecin sonucu kavramsalla=FEt=FDr=FDl=FDr. "=DEiir, m=FCzik,=
 sahne sanatlar=FD, resim, heykel ve mimar=EEyi i=E7ine alan kapsay=FDc=FD =
bir kavram olarak, ancak 18. y=FCzy=FDl=FDn sonunda yerle=FEiklik kazanan m=
odern sanat mefhumu"yla16 birlikte, sanat faaliyeti di=F0er t=FCm etkinlikl=
erden farkl=FD bir etkinlik olarak kavran=FDr. "=C7e=FEitli sanatlar g=FCnd=
elik hayat=FDn ba=F0lam=FDndan =E7=FDkar=FDld=FD, bir b=FCt=FCn olarak tasa=
vvur edilmeye ba=FEland=FD. ... Ama=E7s=FDz yarat=FDm ve =E7=FDkars=FDz zev=
k alan=FD olarak bu b=FCt=FCn ile toplum hayat=FD aras=FDnda kar=AD=FE=FDtl=
=FDk kuruldu: Gelecekte bu toplum hayat=FDn=FDn ussal bir =FEe=ADkilde, bel=
irlenebilir ama=E7lara s=FDk=FD s=FDk=FDya uyacak tarzda d=FC=ADzenlenmesi =
gerekti=F0i d=FC=FE=FCn=FCld=FC."17=20
=D6zerk bir felsef=EE bilgi alan=FD olarak esteti=F0in olu=FEturulmas=FDyla=
 birlikte, bu sanat an=ADlay=FD=FE=FD do=F0mu=FEtur. Bunun sonucunda, sanat=
sal =FCretim top=ADlumsal faaliyetlerin b=FCt=FCn=FCnden ayr=FDlm=FD=FE, bu=
 faaliyetlerle soyut bir =FEekilde y=FCzle=FEmi=FEtir. Helenizmden, =F6zell=
ikle Horatius'tan beri delactare ile prodesse ["e=F0lendirme" ve "yararl=FD=
 olma"] birli=F0i, sadece =FEiirin ortak bir =F6zelli=F0i olmakla kal=ADmam=
=FD=FE, sanat=E7=FDn=FDn kendine ili=FEkin kavray=FD=FE=FDn=FDn temel ilkel=
e=ADrinden biri olagelmi=FEtir; ama ama=E7s=FDz bir alan olarak sana=ADt=FD=
n in=FEas=FD, prodesse'nin kuramsal olarak estetikd=FD=FE=FD bir etken olar=
ak d=FC=FE=FCn=FClmesine, didaktik e=F0ilimi olan eserlerin de ele=FEtiride=
 sanatsall=FDktan uzak diye de=F0erlendirilmesine ne=ADden olmu=FEtur.
Kant'=FDn, Kritik der Urteilskrafimda [Yarg=FD g=FCc=FCn=FCn Ele=FEtirisi] =
(1790) sanat=FDn pratik kayg=FDlardan uzakla=FE=ADmas=FDn=FDn =F6znel yan=
=FD yans=FDt=FDlm=FD=FEt=FDr.18 Kant'=FDn incelemesinin nesnesi, sanat eser=
i de=F0il, estetik yarg=FDd=FDr (be=F0eni yarg=FDs=FD). Kant estetik yarg=
=FDy=FD, duyular alan=FD ile akl=FDn alan=FD aras=FDna, "ho=FE olana e=F0il=
im g=F6sterme =E7=FDkar=FD"19 ile, pratik akl=FDn =E7=FDkar=FD -ahl=E2k yas=
as=FDn=FDn ger=E7ekle=FEtirilmesi- aras=FDna yerle=FEtirir ve es=ADtetik ya=
rg=FDy=FD =E7=FDkars=FDz diye tan=FDmlar. "Be=F0eni yarg=FDs=FDn=FD belirle=
=ADyen keyif, her t=FCrl=FC =E7=FDkardan ba=F0=FDms=FDzd=FDr";20 burada =E7=
=FDkar" arzulama yetisiyle ili=FEkili" olarak tan=FDmlan=FDr. Arzulama ye=
=ADtisi, =F6zne a=E7=FDs=FDndan, k=E2r maksimle=FEtirilmesi prensibi =FCzer=
i=ADne kurulu bir toplumu m=FCmk=FCn k=FDlan insan=EE bir yetenek ise, Kant=
'=FDn ilkesi, geli=FEmekte olan burjuva-kapitalist toplu=ADmun dayat=FDmlar=
=FD kar=FE=FDs=FDnda sanat=FDn =F6zg=FCrl=FC=F0=FCn=FC de tan=FDm=ADlar. Es=
tetik, hayat=FDn b=FCt=FCn alanlar=FDna h=E2kim olan k=E2r maksimle=FEtirme=
si prensibine g=F6re i=FElemeyen bir alan olarak ta=ADsavvur edilir. Bu uns=
ur Kant'ta hen=FCz =F6n planda de=F0ildir. Tersine, demek istedi=F0i =FEeyi=
 (esteti=F0in b=FCt=FCn hayat prati=F0i ba=F0lamlar=FDndan uzakla=FEmas=FDn=
=FD) iyice netle=FEtirmek =FCzere, estetik yarg=FDn=FDn evrenselli=F0ini vu=
rgular ve bunu, burjuva top=ADlum ele=FEtirmeninin feodal hayat tarz=FDna y=
=F6nelik yarg=FDs=FDn=FDn =F6zg=FCll=FC=F0=FCyle kar=FE=FDla=FEt=FDr=FDr. "=
Biri bana, kar=FE=FDmda g=F6rd=FC=F0=FCm saray=FD g=FCzel bulup bulmad=FD=
=F0=FDm=FD sorsa, sadece bak=FDlmak i=E7in yap=FDlm=FD=FE =FEeylerle ilgile=
nmedi=F0im yan=FDt=FDn=FD verebilirim. Ya da Paris'te en =E7ok ho=FEland=FD=
=F0=FD =FEeyin a=FEevleri oldu=F0unu s=F6yleyen =FEu Iroka =FEefi gibi konu=
=FEabilirim. Hatta, daha da ileri gidip, halk=FDn al=FDn terini b=F6yle yar=
ars=FDz =FEeylere harcayan b=FCy=FCkle=ADrin g=F6steri=FE merak=FDna veryan=
s=FDn eden Rousseau'nun a=F0z=FDn=ADdan da konu=FEabilirim. ... B=FCt=FCn s=
=F6ylediklerim kabul edilip onaylanabilir; gelgelelim, mesele bu de=F0il. [=
Soruyu soran ki=FEinin] bilmek istedi=F0i tek =FEey, nesnenin temsilinin ho=
=FEu=ADma gidip gitmedi=F0idir."21
Bu al=FDnt=FD, Kant'=FDn =E7=FDkars=FDzl=FDkla ne kastetti=F0ini g=F6zler =
=F6n=FC=ADne seriyor. Gerek "Iroka =FEefinin" dolays=FDz ihtiya=E7lar=FDn=
=FDn kar=AD=FE=FDlanmas=FDna y=F6nelik =E7=FDkar=FD, gerek Rousseau'nun top=
lum ele=FEtirmeninin pratik ak=FDl =E7=FDkar=FD, Kant'=FDn estetik yarg=FD =
i=E7in =E7izdi=F0i s=FDn=FDrlar=FDn d=FD=FE=FDnda kal=FDr. Estetik yarg=FDn=
=FDn evrensel ol=ADmas=FD talebiyle, Kant, kendi s=FDn=FDf=FDn=FDn =F6zg=FC=
l =E7=FDkarlar=FDn=FD da reddeder. Burjuva kuramc=FDs=FD, s=FDn=FDfsal d=FC=
=FEman=FDn=FDn =FCr=FCnleri=ADne kar=FE=FD da tarafs=FDz olma iddias=FDndad=
=FDr. Kant'=FDn tezindekiburjuva unsur, tam da, estetik yarg=FDn=FDn evrens=
el ge=E7erlili=F0e sahip olmas=FD talebidir. Evrensellik tutkusu [pathos], =
=F6zg=FCl =E7=FDkarlar=FD temsil eden bir z=FCmre olarak feodal soylulukla =
sa=ADva=FEan burjuvazinin karakteristik bir =F6zelli=F0idir.22
Kant, esteti=F0in sadece duyusal alan ile ahl=E2k=EE alandan ba=AD=F0=FDms=
=FDz oldu=F0unu =F6ne s=FCrmekle kalmaz (g=FCzel, ho=FE olan ya da iyi olan=
 de=F0ildir), kuramsal alandan da ba=F0=FDms=FDz oldu=F0u=ADnu s=F6yler. Be=
=F0eni yarg=FDs=FDn=FDn mant=FDksal =F6zelli=F0i, evrensel ge=AD=E7erlilik =
iddias=FDnda bulunurken, "kavramlar a=E7=FDs=FDndan man=ADt=FDksal bir evre=
nsellik" ta=FE=FDmamas=FDd=FDr,23 =E7=FCnk=FC aksi halde "zorunlu ve evrens=
el onaylama, kan=FDtlarla mecbur=EE k=FDlmabi-lirdi".24 Dolay=FDs=FDyla Kan=
t i=E7in estetik yarg=FDn=FDn evrenselli=F0i, bir tasar=FDm ile, yarg=FDg=
=FCc=FCn=FCn herkes i=E7in ge=E7erli =F6znel ko=AD=FEullar=FDn=FDn uyu=FEma=
s=FDna dayan=FDr:25 Somut olarak, imgelem ile anlaman=FDn [Verstand] uyu=FE=
mas=FDna.26
Kant'=FDn felsefe sisteminde yarg=FDg=FCc=FC kilit yere sahiptir; =E7=FCnk=
=FC kuramsal bilgi (do=F0a) ile pratik bilgi (=F6zg=FCrl=FCk) ara=ADs=FDnda=
 dolay=FDm sa=F0lar. "Do=F0an=FDn ama=E7l=FDl=FD=F0=FD anlay=FD=FE=FD"n=FD =
sunar bize: Bu anlay=FD=FE, yaln=FDzca tikelden genele do=F0ru ilerlememi=
=ADze izin vermekle kalmaz, ger=E7ekli=F0i pratik olarak de=F0i=FEtir=ADmem=
ize de imk=E2n verir. =C7=FCnk=FC b=FCt=FCn =E7e=FEitlili=F0iyle do=F0a, an=
cak ama=E7l=FD diye tasavvur edildi=F0inde bir birlik =FEeklinde kavranabil=
ir ve pratik eylemin nesnesi olabilir.
Kant esteti=F0e, duyusall=FDk ile ak=FDl aras=FDnda =F6zel bir konum atfetm=
i=FE, be=F0eni yarg=FDs=FDn=FD =F6zg=FCr ve =E7=FDkars=FDz diye tan=FDmlam=
=FD=FEt=FDr. Schiller, Kant'=FDn bu d=FC=FE=FCn=FCmlerinden hareketle, este=
ti=AD=F0in toplumsal i=FElevini belirlemeye =E7al=FD=FEm=FD=FEt=FDr. Bu gir=
i=FEim paradoksal g=F6r=FCn=FCr, ne de olsa Kant, tam da estetik yarg=FD=AD=
n=FDn =E7=FDkars=FDzl=FD=F0m=FD, dolay=FDs=FDyla =F6rt=FCk olarak sanat=FDn=
 i=FElevsizli=AD=F0ini vurgulam=FD=FEt=FDr - en az=FDndan ilk bak=FD=FEta =
=F6yle g=F6r=FCnmek=ADtedir. Schiller ise, sanat=FDn tam da =F6zerkli=F0i, =
dolays=FDz ama=E7la=ADra ba=F0l=FD kalmamas=FD sayesinde, ba=FEka hi=E7bir =
yoldan ger=E7ekle=FEtirilemeyecek bir g=F6revi yerine getirebilece=F0ini ka=
n=FDtla=ADmaya =E7al=FD=FE=FDr: =DDnsanl=FD=F0=FDn ileriye g=F6t=FCr=FClmes=
i g=F6revidir bu. Schiller, Frans=FDz Devrimi'nin ter=F6r d=F6neminin etkis=
iyle "g=FC=ADn=FCm=FCz=FCn dram=FD" diye adland=FDrd=FD=F0=FD =FEeye ili=FE=
kin bir analiz=ADden yola =E7=FDkar:
"Kalabal=FDk alt s=FDn=FDflarda kaba ve kanunsuz itkiler =E7=FDkar kar=FE=
=FDm=FDza - burjuva d=FCzeninde ba=F0lar=FDn =E7=F6z=FClmesinden sonra zinc=
irlerinden bo=FEanan, dizginlenemez bir =F6fkeyle tatmin arayan itkilerdir =
bunlar ... Devletin yok olmas=FD, ge=ADrek=E7esini kendi i=E7inde ta=FE=FDr=
. Denetimsiz kalan toplum, orga=ADnik hayata do=F0ru y=FCkselmek yerine, k=
=F6klerine do=F0ru gerile=ADmektedir. =D6te yandan uygar s=FDn=FDflar, temb=
elli=F0in, ahl=E2ks=FDzl=FD=AD=F0=FDn damgas=FDn=FD vurdu=F0u, daha da itic=
i bir g=F6r=FCn=FCm sunarlar - kayna=F0=FD k=FClt=FCr oldu=F0u i=E7in, =E7o=
k daha sars=FDc=FD bir g=F6r=FCn=FCm=ADd=FCr bu. ... Toplumun tahsilli kesi=
mlerinin, hakl=FD olarak =F6v=FCnd=FCkleri zihinsel ayd=FDnlanma, b=FCt=FCn=
=FCnde, insan yarad=FD=ADl=FD=FE=FDn=FD soylula=FEt=FDrmak bak=FDm=FDndan =
=F6ylesine az bir etkiye sa=ADhiptir ki, daha ziyade'yozla=FEmay=FD te=FEvi=
k eden ilkelerin [ma=ADxim] =F6n=FCn=FC a=E7ar gibidir."27
Analizin burada al=FDnt=FDlanan a=FEamas=FDnda, sorunun =E7=F6z=FC=ADm=FC y=
ok gibi g=F6r=FCnmektedir. "Kalabal=FDk alt s=FDn=FDflar", ey=ADlemlerinde =
itkilerinin esiridir. Dahas=FD, "zihinsel ayd=FDnlan=ADma", "uygar s=FDn=FD=
flara" ahl=E2ka uygun davranmay=FD =F6=F0retmemistir. Ba=FEka deyi=FEle, Sc=
hiller'in analizine g=F6re, ne insan do=F0as=FDn=FDn iyi oldu=F0una, ne de =
akl=FDn e=F0itilebilirli=F0ine g=FCve=ADnilebilir.

Schiller'in izledi=F0i yolun belirleyici taraf=FD, analizinin so=ADnucunu a=
ntropolojik de=F0il, tarihsel a=E7=FDdan yorumlamas=FDd=FDr: Bu sonucu, kes=
in ve de=F0i=FEmez bir insan do=F0as=FDna de=F0il, tarihsel bir s=FCrece ba=
=F0lar. K=FClt=FCr=FCn geli=FEimi, diye a=E7=FDklar Schiller, ak=FDl ile du=
yular=FDn birli=F0ini ortadan kald=FDrm=FD=FEt=FDr -oysa eski Yunan'da mevc=
ut olan bir birliktir bu. "Tek tek bireylerin de=F0il, s=FDn=FDf s=FDn=FDf =
insan=FDn, kabiliyetlerinin yaln=FDzca bir k=FDsm=FDn=FD geli=FEtirdi=F0ini=
, di=F0er kabiliyetlerininse, susuz kalm=FD=FE bitki misali, geli=FEemeden =
kald=FD=F0=FDn=FD g=F6r=FCyoruz. ... Sonsuza dek b=FCt=FCn=FCn tek bir par=
=E7as=FDna zincirlenmi=FE olan insan, ancak bir par=E7a olarak geli=FEir; k=
ula=F0=FDnda durmaks=FD=ADz=FDn d=F6nd=FCrd=FC=F0=FC tekerin tekd=FCze sesi=
yle, varolu=FEunun ahengini asla geli=FEtiremez ve kendi yarad=FDl=FD=FE=FD=
na insanl=FD=F0=FDn damgas=FD vurmak yerine, i=FEinin, biliminin damgas=FDn=
=FD ta=AD=FE=FDr".28 Etkinlikler birbirinden ayr=FDld=FDk=E7a, "mevkilerde =
ve mesleklerde daha g=FC=E7l=FC bir ayr=FDm" zorunlu hale gelir. Sos=ADyal =
bilimlerin kavramlar=FDyla ifade edersek, i=FEb=F6l=FCm=FCn=FCn ka=E7=FDn=
=FDlmaz sonucu, s=FDn=FDfl=FD toplumdur. Ama i=FEb=F6l=FCm=FC, Schiller'e g=
=F6re siyas=EE bir devrimle ortadan kald=FDr=FDlamaz; =E7=FCnk=FC devrim de=
, i=FEb=F6l=FCm=FCn=FCn damgas=FDn=FD vurdu=F0u bir toplumda insanl=FDklar=
=FDn=FD tam anlam=FDyla geli=FEtirememi=FE in=ADsanlar taraf=FDndan ger=E7e=
kle=FEtirilecektir. Schiller'in analizinin ilk a=FEamas=FDnda ortaya =E7=FD=
kan, duyusall=FDk ile ak=FDl aras=FDndaki =E7=F6z=FClmez =E7eli=FEki, ikinc=
i a=FEamada yeniden kendini g=F6sterir. Ger=E7i bu art=FDk ebed=EE de=F0il,=
 tarihsel bir =E7eli=FEkidir, yine de ayn=FD =F6l=E7=FCde =E7=F6z=FClmezdir=
; =E7=FCnk=FC toplumu hem ussal hem de insan=EE k=FDlacak her de=F0i=FEim, =
kendilerini b=F6yle bir top=ADlumda geli=FEtirmi=FE insanlar=FD gerektirir.
Schiller tam da bu noktada sanat=FD devreye sokar ve sa=ADnata, insan=FDn b=
irbirinden kopar=FDlm=FD=FE "iki yar=FDs=FDn=FD" tekrar birle=FEtirme g=F6r=
evi y=FCkler. Yani sanat, i=FEb=F6l=FCm=FCn=FCn dam=ADgas=FDn=FD vurdu=F0u =
bir toplumda, bireylerin faaliyet alanlar=FD i=E7erisinde geli=FEtiremedikl=
eri insan=EE olanaklar=FDn geli=FEme imk=E2n=FDn=FD sa=F0lamal=FDd=FDr. "=
=DDnsan, herhangi bir ama=E7 u=F0runa kendini ihmal etmeye yazg=FDl=FD olab=
ilir mi? Do=F0a, kendi ta=ADsar=FDlar=FD arac=FDl=FD=F0=FDyla, Ak=FDl'=FDn =
kendi tasar=FDlar=FDyla buyurdu=F0u bir tamamlanm=FD=FEl=FD=F0=FD bizden al=
abilir mi? Tek tek g=FC=E7lerin peki=FEmesinin, bu g=FC=E7lerin toplam=FDn=
=FDn feda edilmesini zo=ADrunlu k=FDld=FD=F0=FD g=F6r=FC=FE=FC yanl=FD=FE o=
lmal=FDd=FDr; ya da, do=F0a kanunu her ne kadar bu y=F6nde bir e=F0ilim g=
=F6sterse de, daha y=FCksek bir sanat arac=FDl=FD=F0=FDyla, sanat=FDn tahri=
p etti=F0i bu b=FCt=FCnl=FC=F0=FC yeniden tesis etmek elimizde olmal=FDd=FD=
r".29 Bu pasaj=FDn bu kadar zor olmas=FDn=FDn nedeni, kavramlar=FDn sabit o=
lmay=FDp, d=FC=FE=FCnme diyalekti=F0ine t=E2bi olmas=FD, kar=FE=FDt=FDna d=
=F6n=FC=FEmesi=ADdir. "Ama=E7", =F6ncelikle bireyin s=FDn=FDrl=FD g=F6revin=
e, daha sonra tarihsel geli=FEme ("do=F0a") i=E7inde kendini g=F6steren (ay=
r=FD ay=ADr=FD insan=EE g=FC=E7ler =FEeklinde kendini a=E7an) erekselli=F0e=
, son olarak da akim buyurdu=F0u topyek=FBn insan=EE geli=FEmeye i=FEa=ADre=
t eder. Ayn=FD =FEey do=F0a kavram=FD i=E7in de ge=E7erlidir: Do=F0a, bir y=
andan bir geli=FEim yasas=FDd=FDr, =F6te yandan da bedensel-ruhsal bir b=FC=
t=FCn olarak insana i=FEaret eder. Sanat da iki farkl=FD anlama sahiptir: =
=D6ncelikle bir teknik ve bilgi, sonra da modern anlam=FDyla, hayat prati=
=F0inden uzakla=FEm=FD=FE bir alan ("y=FCksek sanat") anlam=FDna gelir. Sch=
iller'e g=F6re sanat, tam da ger=E7ekli=F0e her t=FCrl=FC dolays=FDz m=FCda=
haleyi reddetti=AD=F0i i=E7in, insan=FDn b=FCt=FCnl=FC=F0=FCn=FC yeniden te=
sis edebilir. Her bireyin yetilerinin tamamen geli=FEmesine izin veren bir =
toplumun kurulabilme imk=E2n=FDn=FD kendi =E7a=F0=FDnda g=F6rmeyen Schiller=
, bu hedeften yine de vazge=E7mez. Ama, ussal birtoplumun kurulmas=FDn=FD, =
sanat yoluyla ger=E7ekle=FEtirilecek bir insanili=F0e ba=F0lad=FD=F0=FD da =
do=F0rudur.
Burada, Schiller'in d=FC=FE=FCncesini ayr=FDnt=FDlar=FDyla serimlemek gibi =
bir amac=FDm=FDz olamaz - sanatsal faaliyetle =F6zde=FEle=FEtirdi=F0i oyun =
itkisini, duyusal itki ile form itkisinin sentezi olarak tan=FDmlay=FD=FE=
=FDn=FD; spek=FClatif bir tarih i=E7erisinde duyusall=FD=F0=FDn b=FCy=FCs=
=FCnden kurtulma imk=E2n=FDn=FD g=FCzelli=F0in tecr=FCbe edilme=ADsinde ara=
y=FD=FE=FDn=FD burada anlatamay=FDz. Bu ba=F0lamda vurgulan=ADmas=FD gereke=
n nokta, Schiller'in, tam da hayat prati=F0i ba=F0la=ADm=FDndan uzak oldu=
=F0u i=E7in sanata atfetti=F0i kilit nitelikli top=ADlumsal i=FElevdir.
=D6zetlemek gerekirse, sanat=FDn =F6zerkli=F0i, burjuva toplu=ADmuna ait bi=
r kategoridir. Sanat=FDn hayat prati=F0i ba=F0lam=FDn=ADdan uzakla=FEmas=FD=
n=FD, tarihsel bir geli=FEim olarak betimleme=ADmize izin verir - yani, hay=
atta kalma m=FCcadelesinin bask=FD=ADlar=FDndan zaman zaman da olsa muaf ol=
abilen s=FDn=FDflar=FDn mensuplar=FD aras=FDnda, ara=E7sal rasyonaliteden b=
a=F0=FDms=FDz bir duyusall=FD=F0=FDn geli=FEmi=FE oldu=F0unu g=F6r=FCr=FCz.=
 =D6zerk sanat ese=ADrine ili=FEkin s=F6ylenenlerin hakikati de burada yatm=
aktad=FDr. Ama, bu kategori, sanat=FDn hayat prati=F0i ba=F0lam=FDndan uzak=
la=FEmas=FDn=FDn tarihsel bir s=FCre=E7 oldu=F0u, yani toplumsal olarak bel=
irlenmi=FE oldu=F0u ger=E7e=F0ini i=E7ermez. =DD=FEte kategori=ADnin do=F0r=
u olmayan yan=FD, her ideolojiye damgas=FDn=FD vuran =E7arp=FDt=FDlm=FD=FEl=
=FDg=FD da buradad=FDr - ideoloji kavram=FDn=FD, Marx'=FDn ilk d=F6nem eser=
lerinde ideoloji ele=FEtirisinden s=F6z ederken kulland=FD=F0=FD anlamda ku=
llanmak kayd=FDyla. "=D6zerklik" kate=ADgorisi, g=F6ndergesinin tarihsel ol=
arak geli=FEmi=FE oldu=F0unu kavramam=FDza izin vermez. Burjuva toplumunda =
sanat ese=ADrinin hayat prati=F0i kar=FE=FDs=FDndaki g=F6rece uzakl=FD=F0=
=FD, b=F6ylece, sanat eserinin toplumdan mutlak =FEekilde ba=F0=FDms=FDz ol=
du=F0u yolundaki (yanl=FD=FE) fikre d=F6n=FC=FE=FCr. O halde, kelimenin tam=
 anlam=FDyla =F6zerklik, do=F0ru bir unsur (sanat=FDn hayat prati=AD=F0inde=
n uzakl=FD=F0=FD) ile yanl=FD=FE bir unsuru (tarihsel olarak geli=FEmi=FE b=
u olgunun, sanat=FDn "esas=FD" diye g=F6r=FClmesini) bir=ADle=FEtiren, ideo=
lojik bir kategorid
=20
Notlar:
15 Rituelle i=E7 i=E7e olan bir sanat hizmete al=FDnamaz, =E7=FCnk=FC ba=F0=
=FDms=FDz bir alan olarak mevcut de=F0ildir. Sanat eseri burada rit=FCelin =
par=E7as=FDd=FDr. Ancak (nispeten) =F6zerk hale gelmi=FE bir sanat hizmete =
al=FDnabilir. Bu nedenle sanat=FDn =F6zerkli=F0i, daha sonra =F6zerkli=F0in=
i yitirme olas=FDl=FD=F0=FDn=FDn =F6nko=FEuludur. Meta esteti=F0i =F6zerk b=
ir sa=ADnat=FD =F6ngerektirir.
16 H. Kuhn, "=C4sthetik", Das Fischer Lexikon. Literatur 2/1, (ed.) W.-H. F=
ried=ADrich/W. Killy (Frankfurt, 1965) s. 52, 53.
17 A.g.e.
18 I. Kant, "Kritik der Urteilskraft", Werke in zehn B=E4nden, (ed.) W. Wei=
schedel. (Darmstadt, 1968) cilt VIII. (e=FEde=F0er yay=FDm: Kant-Studienaus=
gabe. Wiesbaden 1957, Bd. V); bundan b=F6yle k=FDsaca KdU.
19 KdU par. 2; s. 287.
22 Kant'=FDn arg=FCmantasyonunda bu unsur, anti-feodal unsura k=FDyasla dah=
a =F6nem=ADlidir: Warneken, Kant'=FDn zevk verici olmakla birlikte g=FCzel =
olma iddias=FDn=FD =F6ne s=FCremeyecek sofra m=FCzi=F0ine (KdU par. 44; s. =
404) ili=FEkin yorumlar=FDna dayana=ADrak g=F6stermi=FEtir bu unsuru {Auton=
omie und Indienstnahme, s. 85).
23 KdU par. 31; s. 374.
24 KdV par. 35; s. 381.
25 KdU par. 38; s. 384 vd.
26 KdU par. 35; s. 381.
27 Schiller, "=DCber die =E4sthetische Erziehung des Menschen", Samtliche W=
erke, ed. G. Fricke/G. H. G=F6pfert (M=FCnih, 1967) s. 580 (5. mektup); a=
=FEa=F0=FDda k=FDsaca: =C4sthet. Erz.

=20
Avangard Kuram=FD, Peter Br=FCger, =C7eviren: Erol =D6zbek, =DDleti=FEim Ya=
y=FDnlar=FD, 2003
=20
=20
_________________________________________________________________
Sadece e-posta iletilerinden daha fazlas=FD: Di=F0er Windows Live=99 =F6zel=
liklerine g=F6z at=FDn.
http://www.microsoft.com/turkiye/windows/windowslive/
--_7f2f3a2b-b873-44e6-970f-53a1b92e477f_
Content-Type: text/html; charset=windows-1254
Content-Transfer-Encoding: quoted-printable

<html>
<head>
<style>
.hmmessage P
{
margin:0px;
padding:0px
}
body.hmmessage
{
font-size: 10pt;
font-family:Verdana
}
</style>
</head>
<body class=3D'hmmessage'>
<BR>
<STYLE>
.ExternalClass .EC_hmmessage P
{padding:0px;}
.ExternalClass body.EC_hmmessage
{font-size:10pt;font-family:Verdana;}
</STYLE>

<BLOCKQUOTE style=3D"MARGIN-RIGHT: 0px" dir=3Dltr><STRONG></STRONG>&nbsp;<B=
R><STRONG>Kant ile </STRONG><STRONG>Schiller </STRONG><STRONG>Esteti=F0inde=
 Sanat=FDn =D6zerkli=F0i</STRONG><BR><BR>(=85) Felsef=EE disiplin olarak si=
stemli bir estetik ile =F6zerk sanat mefhumu, ancak 18. y=FCzy=FDlda ortaya=
 =E7=FDkm=FD=FEt=FDr: Burjuva toplumunun y=FCkselmesi ve ekonomik olarak g=
=FC=E7&shy;lenmi=FE burjuvazinin siyasal iktidar=FD ele ge=E7irmesiyle birl=
ik&shy;te. Felsef=EE estetikte, y=FCzy=FDllar s=FCren bir s=FCrecin sonucu =
kavramsalla=FEt=FDr=FDl=FDr. "=DEiir, m=FCzik, sahne sanatlar=FD, resim, he=
ykel ve mimar=EEyi i=E7ine alan kapsay=FDc=FD bir kavram olarak, ancak 18. =
y=FCzy=FDl=FDn sonunda yerle=FEiklik kazanan modern sanat mefhumu"yla16 bir=
likte, sanat faaliyeti di=F0er t=FCm etkinliklerden farkl=FD bir etkinlik o=
larak kavran=FDr. "=C7e=FEitli sanatlar g=FCndelik hayat=FDn ba=F0lam=FDnda=
n =E7=FDkar=FDld=FD, bir b=FCt=FCn olarak tasavvur edilmeye ba=FEland=FD. .=
.. Ama=E7s=FDz yarat=FDm ve =E7=FDkars=FDz zevk alan=FD olarak bu b=FCt=FCn=
 ile toplum hayat=FD aras=FDnda kar&shy;=FE=FDtl=FDk kuruldu: Gelecekte bu =
toplum hayat=FDn=FDn ussal bir =FEe&shy;kilde, belirlenebilir ama=E7lara s=
=FDk=FD s=FDk=FDya uyacak tarzda d=FC&shy;zenlenmesi gerekti=F0i d=FC=FE=FC=
n=FCld=FC."17 <BR>=D6zerk bir felsef=EE bilgi alan=FD olarak esteti=F0in ol=
u=FEturulmas=FDyla birlikte, bu sanat an&shy;lay=FD=FE=FD do=F0mu=FEtur. Bu=
nun sonucunda, sanatsal =FCretim top&shy;lumsal faaliyetlerin b=FCt=FCn=FCn=
den ayr=FDlm=FD=FE, bu faaliyetlerle soyut bir =FEekilde y=FCzle=FEmi=FEtir=
. Helenizmden, =F6zellikle Horatius'tan beri <EM>delactare </EM>ile <EM>pro=
desse </EM>["e=F0lendirme" ve "yararl=FD olma"] birli=F0i, sadece =FEiirin =
ortak bir =F6zelli=F0i olmakla kal&shy;mam=FD=FE, sanat=E7=FDn=FDn kendine =
ili=FEkin kavray=FD=FE=FDn=FDn temel ilkele&shy;rinden biri olagelmi=FEtir;=
 ama ama=E7s=FDz bir alan olarak sana&shy;t=FDn in=FEas=FD, prodesse'nin ku=
ramsal olarak estetikd=FD=FE=FD bir etken olarak d=FC=FE=FCn=FClmesine, did=
aktik e=F0ilimi olan eserlerin de ele=FEtiride sanatsall=FDktan uzak diye d=
e=F0erlendirilmesine ne&shy;den olmu=FEtur.<BR>Kant'=FDn, <EM>Kritik der Ur=
teilskrafimda </EM>[Yarg=FD g=FCc=FCn=FCn Ele=FEtirisi] (1790) sanat=FDn pr=
atik kayg=FDlardan uzakla=FE&shy;mas=FDn=FDn =F6znel yan=FD yans=FDt=FDlm=
=FD=FEt=FDr.18 Kant'=FDn incelemesinin nesnesi, sanat eseri de=F0il, <STRON=
G>estetik yarg=FD</STRONG>d=FDr (be=F0eni yarg=FDs=FD). Kant estetik yarg=
=FDy=FD, duyular alan=FD ile akl=FDn alan=FD aras=FDna, "ho=FE olana e=F0il=
im g=F6sterme =E7=FDkar=FD"19 ile, pratik akl=FDn =E7=FDkar=FD -ahl=E2k yas=
as=FDn=FDn ger=E7ekle=FEtirilmesi- aras=FDna yerle=FEtirir ve es&shy;tetik =
yarg=FDy=FD =E7=FDkars=FDz diye tan=FDmlar. <STRONG>"Be=F0eni yarg=FDs=FDn=
=FD belirle&shy;yen keyif, her t=FCrl=FC =E7=FDkardan ba=F0=FDms=FDzd=FDr"<=
/STRONG>;20 burada =E7=FDkar" arzulama yetisiyle ili=FEkili" olarak tan=FDm=
lan=FDr. Arzulama ye&shy;tisi, =F6zne a=E7=FDs=FDndan, k=E2r maksimle=FEtir=
ilmesi prensibi =FCzeri&shy;ne kurulu bir toplumu m=FCmk=FCn k=FDlan insan=
=EE bir yetenek ise, Kant'=FDn ilkesi, geli=FEmekte olan burjuva-kapitalist=
 toplu&shy;mun dayat=FDmlar=FD kar=FE=FDs=FDnda sanat=FDn =F6zg=FCrl=FC=F0=
=FCn=FC de tan=FDm&shy;lar. Estetik, hayat=FDn b=FCt=FCn alanlar=FDna h=E2k=
im olan k=E2r maksimle=FEtirmesi prensibine g=F6re i=FElemeyen bir alan ola=
rak ta&shy;savvur edilir. Bu unsur Kant'ta hen=FCz =F6n planda de=F0ildir. =
Tersine, demek istedi=F0i =FEeyi (esteti=F0in b=FCt=FCn hayat prati=F0i ba=
=F0lamlar=FDndan uzakla=FEmas=FDn=FD) iyice netle=FEtirmek =FCzere, estetik=
 yarg=FDn=FDn evrenselli=F0ini vurgular ve bunu, burjuva top&shy;lum ele=FE=
tirmeninin feodal hayat tarz=FDna y=F6nelik yarg=FDs=FDn=FDn =F6zg=FCll=FC=
=F0=FCyle kar=FE=FDla=FEt=FDr=FDr. "Biri bana, kar=FE=FDmda g=F6rd=FC=F0=FC=
m saray=FD g=FCzel bulup bulmad=FD=F0=FDm=FD sorsa, sadece bak=FDlmak i=E7i=
n yap=FDlm=FD=FE =FEeylerle ilgilenmedi=F0im yan=FDt=FDn=FD verebilirim. Ya=
 da Paris'te en =E7ok ho=FEland=FD=F0=FD =FEeyin a=FEevleri oldu=F0unu s=F6=
yleyen =FEu Iroka =FEefi gibi konu=FEabilirim. Hatta, daha da ileri gidip, =
halk=FDn al=FDn terini b=F6yle yarars=FDz =FEeylere harcayan b=FCy=FCkle&sh=
y;rin g=F6steri=FE merak=FDna veryans=FDn eden Rousseau'nun a=F0z=FDn&shy;d=
an da konu=FEabilirim. ... B=FCt=FCn s=F6ylediklerim kabul edilip onaylanab=
ilir; gelgelelim, mesele bu de=F0il. [Soruyu soran ki=FEinin] bilmek istedi=
=F0i tek =FEey, nesnenin temsilinin ho=FEu&shy;ma gidip gitmedi=F0idir."21<=
BR>Bu al=FDnt=FD, Kant'=FDn =E7=FDkars=FDzl=FDkla ne kastetti=F0ini g=F6zle=
r =F6n=FC&shy;ne seriyor. Gerek "Iroka =FEefinin" dolays=FDz ihtiya=E7lar=
=FDn=FDn kar&shy;=FE=FDlanmas=FDna y=F6nelik =E7=FDkar=FD, gerek Rousseau'n=
un toplum ele=FEtirmeninin pratik ak=FDl =E7=FDkar=FD, Kant'=FDn estetik ya=
rg=FD i=E7in =E7izdi=F0i s=FDn=FDrlar=FDn d=FD=FE=FDnda kal=FDr. Estetik ya=
rg=FDn=FDn evrensel ol&shy;mas=FD talebiyle, Kant, kendi s=FDn=FDf=FDn=FDn =
=F6zg=FCl =E7=FDkarlar=FDn=FD da reddeder. Burjuva kuramc=FDs=FD, s=FDn=FDf=
sal d=FC=FEman=FDn=FDn =FCr=FCnleri&shy;ne kar=FE=FD da tarafs=FDz olma idd=
ias=FDndad=FDr. Kant'=FDn tezindekiburjuva unsur, tam da, estetik yarg=FDn=
=FDn evrensel ge=E7erlili=F0e sahip olmas=FD talebidir. Evrensellik tutkusu=
 <EM>[pathos], </EM>=F6zg=FCl =E7=FDkarlar=FD temsil eden bir z=FCmre olara=
k feodal soylulukla sa&shy;va=FEan burjuvazinin karakteristik bir =F6zelli=
=F0idir.22<BR>Kant, esteti=F0in sadece duyusal alan ile ahl=E2k=EE alandan =
ba&shy;=F0=FDms=FDz oldu=F0unu =F6ne s=FCrmekle kalmaz (g=FCzel, ho=FE olan=
 ya da iyi olan de=F0ildir), kuramsal alandan da ba=F0=FDms=FDz oldu=F0u&sh=
y;nu s=F6yler. Be=F0eni yarg=FDs=FDn=FDn mant=FDksal =F6zelli=F0i, evrensel=
 ge&shy;=E7erlilik iddias=FDnda bulunurken, "kavramlar a=E7=FDs=FDndan <EM>=
man&shy;t=FDksal </EM>bir evrensellik" ta=FE=FDmamas=FDd=FDr,23 =E7=FCnk=FC=
 aksi halde "zorunlu ve evrensel onaylama, kan=FDtlarla mecbur=EE k=FDlmabi=
-lirdi".24 Dolay=FDs=FDyla Kant i=E7in estetik yarg=FDn=FDn evrenselli=F0i,=
 bir tasar=FDm ile, yarg=FDg=FCc=FCn=FCn herkes i=E7in ge=E7erli =F6znel ko=
&shy;=FEullar=FDn=FDn uyu=FEmas=FDna dayan=FDr:25 Somut olarak, imgelem ile=
 anlaman=FDn <EM>[Verstand] </EM>uyu=FEmas=FDna.26<BR>Kant'=FDn felsefe sis=
teminde yarg=FDg=FCc=FC kilit yere sahiptir; =E7=FCnk=FC kuramsal bilgi (do=
=F0a) ile pratik bilgi (=F6zg=FCrl=FCk) ara&shy;s=FDnda dolay=FDm sa=F0lar.=
 "Do=F0an=FDn ama=E7l=FDl=FD=F0=FD anlay=FD=FE=FD"n=FD sunar bize: Bu anlay=
=FD=FE, yaln=FDzca tikelden genele do=F0ru ilerlememi&shy;ze izin vermekle =
kalmaz, ger=E7ekli=F0i pratik olarak de=F0i=FEtir&shy;memize de imk=E2n ver=
ir. =C7=FCnk=FC b=FCt=FCn =E7e=FEitlili=F0iyle do=F0a, ancak ama=E7l=FD diy=
e tasavvur edildi=F0inde bir birlik =FEeklinde kavranabilir ve pratik eylem=
in nesnesi olabilir.<BR>Kant esteti=F0e, duyusall=FDk ile ak=FDl aras=FDnda=
 =F6zel bir konum atfetmi=FE, be=F0eni yarg=FDs=FDn=FD =F6zg=FCr ve =E7=FDk=
ars=FDz diye tan=FDmlam=FD=FEt=FDr. <STRONG>Schiller</STRONG>, Kant'=FDn bu=
 d=FC=FE=FCn=FCmlerinden hareketle, esteti&shy;=F0in toplumsal i=FElevini b=
elirlemeye =E7al=FD=FEm=FD=FEt=FDr. Bu giri=FEim paradoksal g=F6r=FCn=FCr, =
ne de olsa Kant, tam da estetik yarg=FD&shy;n=FDn =E7=FDkars=FDzl=FD=F0m=FD=
, dolay=FDs=FDyla =F6rt=FCk olarak sanat=FDn i=FElevsizli&shy;=F0ini vurgul=
am=FD=FEt=FDr - en az=FDndan ilk bak=FD=FEta =F6yle g=F6r=FCnmek&shy;tedir.=
 Schiller ise, sanat=FDn tam da =F6zerkli=F0i, dolays=FDz ama=E7la&shy;ra b=
a=F0l=FD kalmamas=FD sayesinde, ba=FEka hi=E7bir yoldan ger=E7ekle=FEtirile=
meyecek bir g=F6revi yerine getirebilece=F0ini kan=FDtla&shy;maya =E7al=FD=
=FE=FDr: =DDnsanl=FD=F0=FDn ileriye g=F6t=FCr=FClmesi g=F6revidir bu. Schil=
ler, Frans=FDz Devrimi'nin ter=F6r d=F6neminin etkisiyle "g=FC&shy;n=FCm=FC=
z=FCn dram=FD" diye adland=FDrd=FD=F0=FD =FEeye ili=FEkin bir analiz&shy;de=
n yola =E7=FDkar:<BR>"Kalabal=FDk alt s=FDn=FDflarda kaba ve kanunsuz itkil=
er =E7=FDkar kar=FE=FDm=FDza - burjuva d=FCzeninde ba=F0lar=FDn =E7=F6z=FCl=
mesinden sonra zincirlerinden bo=FEanan, dizginlenemez bir =F6fkeyle tatmin=
 arayan itkilerdir bunlar ... Devletin yok olmas=FD, ge&shy;rek=E7esini ken=
di i=E7inde ta=FE=FDr. Denetimsiz kalan toplum, orga&shy;nik hayata do=F0ru=
 y=FCkselmek yerine, k=F6klerine do=F0ru gerile&shy;mektedir. =D6te yandan =
uygar s=FDn=FDflar, tembelli=F0in, ahl=E2ks=FDzl=FD&shy;=F0=FDn damgas=FDn=
=FD vurdu=F0u, daha da itici bir g=F6r=FCn=FCm sunarlar - kayna=F0=FD k=FCl=
t=FCr oldu=F0u i=E7in, =E7ok daha sars=FDc=FD bir g=F6r=FCn=FCm&shy;d=FCr b=
u. ... Toplumun tahsilli kesimlerinin, hakl=FD olarak =F6v=FCnd=FCkleri zih=
insel ayd=FDnlanma, b=FCt=FCn=FCnde, insan yarad=FD&shy;l=FD=FE=FDn=FD soyl=
ula=FEt=FDrmak bak=FDm=FDndan =F6ylesine az bir etkiye sa&shy;hiptir ki, da=
ha ziyade'yozla=FEmay=FD te=FEvik eden ilkelerin <EM>[ma&shy;xim] </EM>=F6n=
=FCn=FC a=E7ar gibidir."27<BR>Analizin burada al=FDnt=FDlanan a=FEamas=FDnd=
a, sorunun =E7=F6z=FC&shy;m=FC yok gibi g=F6r=FCnmektedir. "Kalabal=FDk alt=
 s=FDn=FDflar", ey&shy;lemlerinde itkilerinin esiridir. Dahas=FD, "zihinsel=
 ayd=FDnlan&shy;ma", "uygar s=FDn=FDflara" ahl=E2ka uygun davranmay=FD =F6=
=F0retmemistir. Ba=FEka deyi=FEle, Schiller'in analizine g=F6re, ne insan d=
o=F0as=FDn=FDn iyi oldu=F0una, ne de akl=FDn e=F0itilebilirli=F0ine g=FCve&=
shy;nilebilir.<BR><BR>Schiller'in izledi=F0i yolun belirleyici taraf=FD, an=
alizinin so&shy;nucunu antropolojik de=F0il, tarihsel a=E7=FDdan yorumlamas=
=FDd=FDr: Bu sonucu, kesin ve de=F0i=FEmez bir insan do=F0as=FDna de=F0il, =
tarihsel bir s=FCrece ba=F0lar. K=FClt=FCr=FCn geli=FEimi, diye a=E7=FDklar=
 Schiller, ak=FDl ile duyular=FDn birli=F0ini ortadan kald=FDrm=FD=FEt=FDr =
-oysa eski Yunan'da mevcut olan bir birliktir bu. "Tek tek bireylerin de=F0=
il, s=FDn=FDf s=FDn=FDf insan=FDn, kabiliyetlerinin yaln=FDzca bir k=FDsm=
=FDn=FD geli=FEtirdi=F0ini, di=F0er kabiliyetlerininse, susuz kalm=FD=FE bi=
tki misali, geli=FEemeden kald=FD=F0=FDn=FD g=F6r=FCyoruz. ... Sonsuza dek =
b=FCt=FCn=FCn tek bir par=E7as=FDna zincirlenmi=FE olan insan, ancak bir pa=
r=E7a olarak geli=FEir; kula=F0=FDnda durmaks=FD&shy;z=FDn d=F6nd=FCrd=FC=
=F0=FC tekerin tekd=FCze sesiyle, varolu=FEunun ahengini asla geli=FEtireme=
z ve kendi yarad=FDl=FD=FE=FDna insanl=FD=F0=FDn damgas=FD vurmak yerine, i=
=FEinin, biliminin damgas=FDn=FD ta&shy;=FE=FDr".28 Etkinlikler birbirinden=
 ayr=FDld=FDk=E7a, "mevkilerde ve mesleklerde daha g=FC=E7l=FC bir ayr=FDm"=
 zorunlu hale gelir. Sos&shy;yal bilimlerin kavramlar=FDyla ifade edersek, =
i=FEb=F6l=FCm=FCn=FCn ka=E7=FDn=FDlmaz sonucu, s=FDn=FDfl=FD toplumdur. Ama=
 i=FEb=F6l=FCm=FC, Schiller'e g=F6re siyas=EE bir devrimle ortadan kald=FDr=
=FDlamaz; =E7=FCnk=FC devrim de, i=FEb=F6l=FCm=FCn=FCn damgas=FDn=FD vurdu=
=F0u bir toplumda insanl=FDklar=FDn=FD tam anlam=FDyla geli=FEtirememi=FE i=
n&shy;sanlar taraf=FDndan ger=E7ekle=FEtirilecektir. Schiller'in analizinin=
 ilk a=FEamas=FDnda ortaya =E7=FDkan, duyusall=FDk ile ak=FDl aras=FDndaki =
=E7=F6z=FClmez =E7eli=FEki, ikinci a=FEamada yeniden kendini g=F6sterir. Ge=
r=E7i bu art=FDk ebed=EE de=F0il, tarihsel bir =E7eli=FEkidir, yine de ayn=
=FD =F6l=E7=FCde =E7=F6z=FClmezdir; =E7=FCnk=FC toplumu hem ussal hem de in=
san=EE k=FDlacak her de=F0i=FEim, kendilerini b=F6yle bir top&shy;lumda gel=
i=FEtirmi=FE insanlar=FD gerektirir.<BR>Schiller tam da bu noktada sanat=FD=
 devreye sokar ve sa&shy;nata, insan=FDn birbirinden kopar=FDlm=FD=FE "iki =
yar=FDs=FDn=FD" tekrar birle=FEtirme g=F6revi y=FCkler. Yani sanat, i=FEb=
=F6l=FCm=FCn=FCn dam&shy;gas=FDn=FD vurdu=F0u bir toplumda, bireylerin faal=
iyet alanlar=FD i=E7erisinde geli=FEtiremedikleri insan=EE olanaklar=FDn ge=
li=FEme imk=E2n=FDn=FD sa=F0lamal=FDd=FDr. "=DDnsan, herhangi bir ama=E7 u=
=F0runa kendini ihmal etmeye yazg=FDl=FD olabilir mi? Do=F0a, kendi ta&shy;=
sar=FDlar=FD arac=FDl=FD=F0=FDyla, Ak=FDl'=FDn kendi tasar=FDlar=FDyla buyu=
rdu=F0u bir tamamlanm=FD=FEl=FD=F0=FD bizden alabilir mi? Tek tek g=FC=E7le=
rin peki=FEmesinin, bu g=FC=E7lerin toplam=FDn=FDn feda edilmesini zo&shy;r=
unlu k=FDld=FD=F0=FD g=F6r=FC=FE=FC yanl=FD=FE olmal=FDd=FDr; ya da, do=F0a=
 kanunu her ne kadar bu y=F6nde bir e=F0ilim g=F6sterse de, daha y=FCksek b=
ir sanat arac=FDl=FD=F0=FDyla, sanat=FDn tahrip etti=F0i bu b=FCt=FCnl=FC=
=F0=FC yeniden tesis etmek elimizde olmal=FDd=FDr".29 Bu pasaj=FDn bu kadar=
 zor olmas=FDn=FDn nedeni, kavramlar=FDn sabit olmay=FDp, d=FC=FE=FCnme diy=
alekti=F0ine t=E2bi olmas=FD, kar=FE=FDt=FDna d=F6n=FC=FEmesi&shy;dir. "Ama=
=E7", =F6ncelikle bireyin s=FDn=FDrl=FD g=F6revine, daha sonra tarihsel gel=
i=FEme ("do=F0a") i=E7inde kendini g=F6steren (ayr=FD ay&shy;r=FD insan=EE =
g=FC=E7ler =FEeklinde kendini a=E7an) erekselli=F0e, son olarak da akim buy=
urdu=F0u topyek=FBn insan=EE geli=FEmeye i=FEa&shy;ret eder. Ayn=FD =FEey d=
o=F0a kavram=FD i=E7in de ge=E7erlidir: Do=F0a, bir yandan bir geli=FEim ya=
sas=FDd=FDr, =F6te yandan da bedensel-ruhsal bir b=FCt=FCn olarak insana i=
=FEaret eder. Sanat da iki farkl=FD anlama sahiptir: =D6ncelikle bir teknik=
 ve bilgi, sonra da modern anlam=FDyla, hayat prati=F0inden uzakla=FEm=FD=
=FE bir alan ("y=FCksek sanat") anlam=FDna gelir. Schiller'e g=F6re sanat, =
tam da ger=E7ekli=F0e her t=FCrl=FC dolays=FDz m=FCdahaleyi reddetti&shy;=
=F0i i=E7in, insan=FDn b=FCt=FCnl=FC=F0=FCn=FC yeniden tesis edebilir. Her =
bireyin yetilerinin tamamen geli=FEmesine izin veren bir toplumun kurulabil=
me imk=E2n=FDn=FD kendi =E7a=F0=FDnda g=F6rmeyen Schiller, bu hedeften yine=
 de vazge=E7mez. Ama, ussal birtoplumun kurulmas=FDn=FD, sanat yoluyla ger=
=E7ekle=FEtirilecek bir insanili=F0e ba=F0lad=FD=F0=FD da do=F0rudur.<BR>Bu=
rada, Schiller'in d=FC=FE=FCncesini ayr=FDnt=FDlar=FDyla serimlemek gibi bi=
r amac=FDm=FDz olamaz - sanatsal faaliyetle =F6zde=FEle=FEtirdi=F0i oyun it=
kisini, duyusal itki ile form itkisinin sentezi olarak tan=FDmlay=FD=FE=FDn=
=FD; spek=FClatif bir tarih i=E7erisinde duyusall=FD=F0=FDn b=FCy=FCs=FCnde=
n kurtulma imk=E2n=FDn=FD g=FCzelli=F0in tecr=FCbe edilme&shy;sinde aray=FD=
=FE=FDn=FD burada anlatamay=FDz. Bu ba=F0lamda vurgulan&shy;mas=FD gereken =
nokta, Schiller'in, tam da hayat prati=F0i ba=F0la&shy;m=FDndan uzak oldu=
=F0u i=E7in sanata atfetti=F0i kilit nitelikli top&shy;lumsal i=FElevdir.<B=
R>=D6zetlemek gerekirse, <EM>sanat=FDn =F6zerkli=F0i, </EM>burjuva toplu&sh=
y;muna ait bir kategoridir. Sanat=FDn hayat prati=F0i ba=F0lam=FDn&shy;dan =
uzakla=FEmas=FDn=FD, tarihsel bir geli=FEim olarak betimleme&shy;mize izin =
verir - yani, hayatta kalma m=FCcadelesinin bask=FD&shy;lar=FDndan zaman za=
man da olsa muaf olabilen s=FDn=FDflar=FDn mensuplar=FD aras=FDnda, ara=E7s=
al rasyonaliteden ba=F0=FDms=FDz bir duyusall=FD=F0=FDn geli=FEmi=FE oldu=
=F0unu g=F6r=FCr=FCz. =D6zerk sanat ese&shy;rine ili=FEkin s=F6ylenenlerin =
hakikati de burada yatmaktad=FDr. Ama, bu kategori, sanat=FDn hayat prati=
=F0i ba=F0lam=FDndan uzakla=FEmas=FDn=FDn <EM>tarihsel bir s=FCre=E7 </EM>o=
ldu=F0u, yani <EM>toplumsal olarak belirlenmi=FE oldu=F0u </EM>ger=E7e=F0in=
i i=E7ermez. =DD=FEte kategori&shy;nin do=F0ru olmayan yan=FD, her ideoloji=
ye damgas=FDn=FD vuran =E7arp=FDt=FDlm=FD=FEl=FDg=FD da buradad=FDr - ideol=
oji kavram=FDn=FD, Marx'=FDn ilk d=F6nem eserlerinde ideoloji ele=FEtirisin=
den s=F6z ederken kulland=FD=F0=FD anlamda kullanmak kayd=FDyla. "=D6zerkli=
k" kate&shy;gorisi, g=F6ndergesinin tarihsel olarak geli=FEmi=FE oldu=F0unu=
 kavramam=FDza izin vermez. Burjuva toplumunda sanat ese&shy;rinin hayat pr=
ati=F0i kar=FE=FDs=FDndaki g=F6rece uzakl=FD=F0=FD, b=F6ylece, sanat eserin=
in toplumdan mutlak =FEekilde ba=F0=FDms=FDz oldu=F0u yolundaki (yanl=FD=FE=
) fikre d=F6n=FC=FE=FCr. O halde, kelimenin tam anlam=FDyla =F6zerklik, do=
=F0ru bir unsur (sanat=FDn hayat prati&shy;=F0inden uzakl=FD=F0=FD) ile yan=
l=FD=FE bir unsuru (tarihsel olarak geli=FEmi=FE bu olgunun, sanat=FDn "esa=
s=FD" diye g=F6r=FClmesini) bir&shy;le=FEtiren, ideolojik bir kategorid<BR>=
&nbsp;<BR>Notlar:<BR>15 Rituelle i=E7 i=E7e olan bir sanat hizmete al=FDnam=
az, =E7=FCnk=FC ba=F0=FDms=FDz bir alan olarak mevcut de=F0ildir. Sanat ese=
ri burada rit=FCelin <EM>par=E7as=FDd=FDr. </EM>Ancak (nispeten) =F6zerk ha=
le gelmi=FE bir sanat hizmete al=FDnabilir. Bu nedenle sanat=FDn =F6zerkli=
=F0i, daha sonra =F6zerkli=F0ini yitirme olas=FDl=FD=F0=FDn=FDn =F6nko=FEul=
udur. Meta esteti=F0i =F6zerk bir sa&shy;nat=FD =F6ngerektirir.<BR>16 H. Ku=
hn, "=C4sthetik", Das <EM>Fischer Lexikon. Literatur </EM>2/1, (ed.) W.-H. =
Fried&shy;rich/W. Killy (Frankfurt, 1965) s. 52, 53.<BR>17 <EM>A.g.e.</EM><=
BR>18 I. Kant, "Kritik der Urteilskraft", <EM>Werke in zehn B=E4nden, </EM>=
(ed.) W. Weischedel. (Darmstadt, 1968) cilt VIII. (e=FEde=F0er yay=FDm: Kan=
t-Studienausgabe. Wiesbaden 1957, Bd. V); bundan b=F6yle k=FDsaca KdU.<BR>1=
9 KdU par. 2; s. 287.<BR>22 Kant'=FDn arg=FCmantasyonunda bu unsur, anti-fe=
odal unsura k=FDyasla daha =F6nem&shy;lidir: Warneken, Kant'=FDn zevk veric=
i olmakla birlikte g=FCzel olma iddias=FDn=FD =F6ne s=FCremeyecek sofra m=
=FCzi=F0ine (KdU par. 44; s. 404) ili=FEkin yorumlar=FDna dayana&shy;rak g=
=F6stermi=FEtir bu unsuru <EM>{Autonomie und Indienstnahme, </EM>s. 85).<BR=
>23 KdU par. 31; s. 374.<BR>24 <EM>KdV </EM>par. 35; s. 381.<BR>25 KdU par.=
 38; s. 384 vd.<BR>26 KdU par. 35; s. 381.<BR>27 Schiller, "=DCber die =E4s=
thetische Erziehung des Menschen", Samtliche <EM>Werke, </EM>ed. G. Fricke/=
G. H. G=F6pfert (M=FCnih, 1967) s. 580 (5. mektup); a=FEa=F0=FDda k=FDsaca:=
 <EM>=C4sthet. Erz.</EM><BR><EM></EM><BR>&nbsp;<BR>Avangard Kuram=FD, Peter=
 Br=FCger, =C7eviren: Erol =D6zbek, =DDleti=FEim Yay=FDnlar=FD, 2003<BR>&nb=
sp;<BR>&nbsp;</BLOCKQUOTE><br /><hr />
Windows Live=99 ile e-posta kutunuzdaki i=FElevlerin =E7ok =F6tesine ge=E7i=
n.
 <a href=3D'http://www.microsoft.com/turkiye/windows/windowslive/' target=
=3D'_new'>Di=F0er Windows Live=99 =F6zelliklerine g=F6z at=FDn.</a></body>
</html>
--_7f2f3a2b-b873-44e6-970f-53a1b92e477f_--