"Tatarstan Yäşläre" gazetı, 14.09.2009

Tatarga nindi kurkınıç yanıy?

*Tatarga nindi kurkınıç yanıy digändä, monıñ töp säbäplären ber täsbixkä
tezep, bolay dip añlatırga mömkinder.*

http://www.tatyash.ru/
<http://www.tatyash.ru/>

Berençese – globalläşü. Misalları citärlek. Başkalabıznıñ Bauman uramı, änä,
könläp-sägatläp, digändäy, tämam evropalaşıp bara, anda tugan telgä, milli
kazanışlarıbızga urın yuk. Berdänber balalar kafesı «Äkiyat»ne zur xäreflär
belän «Skazka» digän vıveska belän bik ansat üzgärtep kuydılar. Kayda-kayda
digen, Tatarstan tormışına tolerantlık süzeneñ iseme dä, ciseme dä bik ansat
ütep kerde, yaşi, çäçäk ata. Mul produktsiyaläre öçen räxmät, anısı, läkin
«Park-Xaus», «İkea», «Mega», «Tandem», «Paterson» kebek alagaem
supermarketlarda milli sıyfatlarnıñ tamçısın dä ezläp tabu mömkin tügel.
Xäzergä bezgä «Bäxetle» häm «Katık» restoranı belän yuanırga kala.

İkençese. «Tatar» süze älege dä bayagı Rusiya kiñleklärendä, tarix
däresleklärendä äle dä bulsa tiskäre obraz bularak yaşäp kilä, çit xalıklar
añına şul räveştäräk señderelä. Rusiyaneñ xokkey çempionatı vakıtında
tribunadan kayber canatarlarnıñ «Bey tatarvu!» – dip akıruları, Tatarstannıñ
«Ak bars» komandasına tiskäre mönäsäbäten bütänçä añlatu mömkin tügel.

Berençe may demonstratsiyasenä çıkkan xalık agımın kürsättelär televizordan,
şunda «Zaщitim russkix vezde!» digän transparantnı ukıp, xäyrannar kaldım.
«Tatarnı böten cirdä yaklıyk!» digän lozungnı kütärep kara sin, «ata
millätçe» dip, rezin täpäç belän şunduk başıña kundıraçaklar... İnde Mäskäü
häm Sankt-Peterburgtagı takırbaşlarnıñ köpä-köndez keşe üterep yörülärenä
tuktalası da kilmi.

Öçençese. Yaña Rusiya kiñlegendä «berdäm sovet xalkı» yasau başkaçarak
kimäldä dävam itä. Pasportlardagı milli grafanı, inde kilep mäktäp
programmalarınnan milli komponentlarnı kısrıklap çıgarırga tırışu – şunıñ
açık misalı tügelmeni? Dimäk, Mäskäülärneñ, Kazanga kilep, katıktan akça
ezläve yaisä tatar telendä söylärgä tırışuları barı küz buyau öçen genä.

Dürtençese. Däülät tele bularak, tugan telebez gamäldä tieşençä kullanılmıy.
Räsmi kanunnarda häm tribunalarda yöz tapkır yazılıp-äytelep tä bu
kagıydäneñ, teläkneñ ütälgäne yuk. Cämägat transportında tuktalışlarnı iglan
itülär yukka çıktı diyarlek. Xäzergä bez monı 19 nçı tramvay häm 12 nçe
trolleybus salonnarında gına azmı-küpme işetäbez. Ä bit künegäseñ ikän: ike
teldä yañgıragan belderülärne urıslar da bik räxätlänep tıñlıylar, kabul
itälär. Däülät Sovetı deputatları ike tellelek turında üzläre kabul itkän
zakonnarnıñ ütäleşen nigä kontroldä totmıylar, nigä kabattan kütärep
çıkmıylar ikän?..

Bişençese. Mäktäplärdä pravoslavie dine nigezlären ukıta başlau. Tatarnı
tavış-tınsız gına ikençe kat «çukındıra» başlaunıñ gacäep ber ürnäge bu!
Cämägatçelektä bu uñaydan karşılık älläni sizelmi kebek. Alternativ cavap
itep, tatar mäktäplärendä islam dine täglimatın ukıta başlarga kiräkter,
bälki?..

Xalkıbıznıñ milli yözen, üzañın saklap kalu öçen nilär eşläp bula, nindi
mömkinleklärebez bar soñ?

1. Küpmillätle Rusiya däülätçelegendä milli säyasät bulırga tieş. Rusiyadä
şuşı köngä kadär milli säyasätneñ bulmavı – töptän uylap karasak, bu üze ber
milli «säyasät» tügelme?

2. İslam dineneñ millätne saklaudagı ictimagıy rolen köçäytü, tiränäytü.

3. Balalarıbıznı yasle-bakçalarda häm mäktäplärdä ana telendä ukıtu häm meñ
gasırlık goref-gadätlärebez nigezendä tärbiyaläü. (Bu xakta küpme
äytelsä-yazılsa da, inde oeşıp kilgän tatar mäktäpläre yañadan sütelä bara,
tugan tel däresläre kısrıklana, dekoratsiya räveşen ala bara).

4. Tugan telebezneñ däüläti statusın nıgıtu cähätennän östämä yaisä yardämçe
maddälär kabul itü häm alarnıñ ütäleşenä ireşü. Äytik, ike telne dä belmäüçe
türälärne, xökümät xezmätkärlären eşkä alu-almau, bilgeläü mäsäläsen
zamanında Galimcan İbrahimov kisken kütärep çıkkan ide. Gadi genä şuşı
mäsäläneñ bügenge köngä kadär yunlp xäl itelgäne yuk.

5. Milli matbugatnıñ kısrıklanuına, yukka çıguına yul kuymaska
(yaşeren-batırın tügel, bügenge köndä milli basmalarıbız finans yagınnan
citdi kıenlıklar, xökümät yärdämenä moxtaclık kiçerä).

Kıskası, tatar xalkınıñ yazmışı, kiläçäge öçen nıklap uylanır häm gamäl
kılır çak citkän.

Raşat NİZAMİ.
*
*

--
Tatar Press
http://sagit.hayri.googlepages.com/