Hazırlayan: Prof. Dr. İ. Hamit Hancı
Türkiye Trafik Güvenliği Vakfı Kurucu Başkanı

Motorlu araç kazaları 40 yaş altındakiler için en önemli ölüm
sebeplerinden biridir. Motorlu taşıt kullananların ve yolcuların
zorunlu olarak güvenlik kemeri bağlamaları gibi önlemlerin başlıca
amacı kişiyi korumakla birlikte, ikincil amacı hastanelerin yükünü
azaltmak ve bir aile reisinin kaza ile ölmesinin ya da sakat
kalmasının toplum için yarattığı ekonomik yükü daha da
ağırlaştırmaktan sakınmaktır.

Emniyet kemeri uygulamasının başlanmasıyla dünyada trafik kazalarında
ölüm ve ciddi yaralanma oranlarının önemli ölçüde azaldığı
görülmektedir. Emniyet kemeri kullanımının trafik kazalarında ölüm
oranını 40-50, ciddi yaralanmaları 35-60, hastane başvurularını 64
oranında azalttığı belirtilmektedir.
Arka koltukta oturanlarda ise ölüm oranını 18 azaltmaktadır.

Ölümcül olmayan kazaların kurbanlarından, kemerli olanlar kemersiz
olanlardan daha hafif yaralanmakta ve tedavi masrafları daha az
olmaktadır.

Genelde araçlarda omuz-kucak tipi 3 noktadan bağlı emniyet kemerleri
kullanılmaktadır. Bunlar yavaş harekete izin veren, ani çekilmede
tutukluk yapan ve vücudun etrafını otomatik olarak sıkıştıran
cinstendirler.

Emniyet kemeri kullanımından önce yolcuların başı arabanın ön
paneline , yüzü ya da göğsü direksiyona , vücudu kapılara ya da tavana
çarpmakta , kişi arabadan fırlamakta , göğüs kemiği ve çok sayıda
kaburga kırıkları olmaktaydı. En sık görülen karın içi yaralanma
Karaciğer, dalak gibi sert organların yaralanmasıydı.

Emniyet kemeri kullanımı ölümü, yüz yaralanmalarını ve göz hasarlarını
belirgin şekilde azaltmaktadır.

Emniyet kemeri sistemleri önden çarpmalarda , yandan çarpmalara göre
daha yüksek koruma sağlamaktadır.

Trafik kazalarında ölümlerin 25i araçtan fırlama ile olmakta emniyet
kemeri öncelikle bunu önlemektedir.

Yapılan bir çalışmada saatte 95 km. den az hızla giderken olan
çarpışmalarda kemer kullananlarda ölüm olayına rastlanmadığı , ancak
kemersizlerde 20 km. de bile ölümcül yaralanmalar olduğu
belirtilmiştir.

Emniyet kemeri takmayan bir sürücü saatte 50 km. hızla sabit bir yere
çarptığında göğsünün direksiyona çarpma olasılığı yüksektir. Kemersiz
sürücü direksiyona yada kokpite çarpabilir, arabadan fırlayabilir.

Yan Etkileri
Emniyet kemeri kullanımı ölüm ve ağır yaralanma oranlarını azaltmış,
trafik kazası yaralanmalarının çehresini değiştirmiş ama yaralanma
riskini tamamen yok edememiştir. 1960larda kullanılmaya başlanması ile
beraber yeni tip yaralanmalar ortaya çıkmıştır.

Kemerin omuz ve kucak bölümleri vardır. Kucak bölümündeki parçanın
mide , ince barsak , karaciğer , dalak ve bel omurları ya da omurilik
yaralanmasına neden olması durumuna emniyet kemeri sendromu
denilmektedir.

Kemer yaralanmaları basitten ölümcüle kadar farklılık gösterebilir. En
sık karşılaşılan yaralar karın ve göğüs duvarında görülen sıyrıklardır
ama tehlikeli yaralanmalar iç organlarda görülür. Emniyet kemerleri
nadirende olsa ciddi yaralanma yapabilir. Emniyet kemeri
kullanmayanlarda en çok görülen karın yaralanması karaciğer ve dalak
gibi katı organ yırtılmalarıdır. Kemer kullanımıyla bunlar azalırken,
kalın barsak ve ince barsak gibi içi boş organların yaralanmaları
artmıştır. Bunun sebebinin karın duvarı ve iç organların kemer ile
omurga arasında sıkışması ve iç basınçlarının ani olarak artması
olduğu düşünülmektedir.

Acil servis personeli düşük hızlı çarpışmalarda bile bu tip hızlı
ölümcül karın yaralanmalarına karşı uyanık olmalıdır.

Yine omuz-kucak tipi denilen 3 noktadan bağlı emniyet kemerleri çarpma
anında etkiyi direk olarak vücuda aktarmakta , köprücük ve göğüs
kemiği ,boyun ve göğüs omurlarında kırık , kalp ,boyun ve karın
damarlarında yaralanmaya ve omuz çıkıklarına yol açmaktadır.

Bazı kadınlarda kemer kullanımında, normal kullanımda bile meme basısı
ve meme yaralanmaları olmaktadır.

Uygunsuz pozisyonda takılmış emniyet kemeri yemek borusunda da
yaralanmaya yol açabimektedir .

Çocuklarda Eminiyet Kemeri
Emniyet kemerleri büyükler için dizayn edilmiştir. Bu yüzden kemer
kullanımının artmasıyla çocuklarda kemerin yanlış kullanılması ile
ilgili yaralanmalar artmıştır. Kucak omuz kemerlerinin dizaynının
çocuklara uygun olmayışı ve çocukların omuz kemerinin üstüne
yaslanması veya koltuk altından geçirmeleri nedeniyle boyun ve yüz
yaralanmaları görülebilir. Kişi bağ için çok küçükse vücut kemerin
altına kayabilir, kemer boynun etrafına dolanabilir ve kişi
boğulabilir. .

Karayolları Trafik Yönetmeliği e göre araçlarda emniyet kemeri takma
mecburiyeti getirilmiştir. Aynı yönetmeliğe göre taşıtlarda sürücü
yanındaki ön koltukta 10 yaşından küçük çocukların oturması yasaktır.

Çocuklar, büyüklere oranla anatomik farklılıkları nedeniyle daha fazla
etkilenirler. Çocuklarda daha az gelişmiş bulunan omurganın arka
bağları büyüklerden daha kolay yırtılır, kemerin destek aldığı kalça
leğen kemiği çıkıntıları çocuklarda daha az gelişmiştir.

Kemer takmış hamile kadınlarda düşük görülebilir, rahim ve bebek
yaralanmaları olabilir , ancak kullanılmadığı taktirde sonuçlar
muhtemelen daha kötü olacaktır.

Karşı Çıkanlar
Kemerin takılmasının zorunluluğunu savunan çoğunluğun yanında , buna
karşı çıkanlarda vardır. Bu kişiler, kişisel özgürlüğün bu zorlama ile
zedelendiğini , kemerin ancak onu takanı koruduğunu, oysa yol
kazalarının önlenmesinde hiçbir rol oynamadığını ileri sürmektedirler.
Buna ayrıca şu örneği eklemektedirler. Araba derin suya battığında
emniyet kemeri taşıtı kullananın ya da ön koltukta oturanın kaçmak
için yapacağı hareketleri engelleyebilir. Arabanın birden yanıp alev
aldığı zaman yanan arabadan kaçmanın engelleneceğini de
söylemektedirler.

Antitez
Emniyet kemeri yaralanmalarına yol açan bir çarpışmada, emniyet kemeri
giyilmediği taktirde daha ciddi yaralanma veya ölüm olabilir. Kaza
sonrası yangın oldukça nadirdir. Yapılan bir çalışmada 1297 araba
ölümünden sadece 24 ünün yanıktan olduğu ve bununda sadece üçünün
yolcu arabası olduğu gösterilmiştir.

Araçta herhangi bir nedenle yangın çıkarsa, emniyet kemeri bağlı
olduğunda araçtan çıkılamayacağı sanılır. Araştırmalar, çarpışmaya
bağlı darbe sonucunda, araç içindekilerin çoğu kez bilincini
kaybettiğini, bu nedenle dışarı çıkamadıklarını ve duman, alev,
havasızlık nedeniyle öldüklerini göstermiştir. Çok kez kurtarma
ekiplerinin de olay yerine geç gelmesi nedeniyle araç içindekiler
yanmaktadırlar. Kemer kullanıldığında, çarpmadan sonra bilinç kaybı
olmayacağından kemer çözülerek araç terkedilebilir.

Araç suya gömüldüğünde emniyet kemerli kişinin kurtulamayacağı
düşünülebilir. Halbuki kemer kullanmayan kişiler göl, deniz veya
nehire giren araç içinde yuvarlanarak bilinçlerini kaybedeceklerinden
sudan çıkamayarak boğulurlar. Emniyet kemeri kullanıldığında bilinç
kaybı oranı az olacağından kemer çözülerek kurtulanılabilir.

Yanlış Kullanım
Gevşek kemer sadece daha az etkili değil tehlikelide olabilir.

Temas alanını azaltan yanlış olarak ayarlanmış veya yerleştirilmiş
kemerler bükülmüş kemer gibi yaralanma tehlikesini arttırır. Gevşek
kemerler ani gerilme oluşmadan vücudun kemere ve öne doğru göreli
olarak hareket etmesine izin verir

Ülkemizde Durum
Ülkemizde emniyet kemeri kullanma zorunluluğu şehir dışında 1985,
şehir içinde 1992 de uygulanmaya başlandı. Denetimlerin ve
tanıtımların etkisiz olması nedeniyle ülkemizde kullanılma oranı
batıya göre düşüktür.

Yurt Dışı Çalışmalar
Yurt dışında yapılan çalışmalarda genç sürücülerin daha az kemer
kullandıkları belirlenmiştir. Yine alkollü sürücüler , düşük eğitim
seviyeliler, düşük gelirliler ve diğer konularda da sağlıklarına
dikkat etmeyenler arasında kemer kullanım oranlarının düşük olduğu
saptanmıştır.

Araştırmaların sonuçları yaralanmalı kazaya karışmış olan sürücülerin
daha az kemer kullandıkları, bunların daha çok eski araba kullanan ve
daha fazla trafik mahkumiyetleri olan ve daha fazla riske giren
kişiler olduğunu göstermiştir. Kemersizler kemerlilere göre 20 daha
fazla kaza kaydına sahiptiler ve kemersiz sürücülerin çoğu en az bir
yaralanmalı kazaya karışmıştır.

Hava Yastıkları ve Emniyet Kemerleri
Pasİf güvenlik sistemlerinden biri olan hava yastıkları saatte 158-340
km hızla şişmektedirler. Yüzdeki temasta hız yaklaşık 74-296 km/
saattir. Bu durumda emniyet kemeri takmamış sürücünün yüzü ve göğüs
kemiği direk hava yastığına çarpmaktadır. Çarpışma anında şişen hava
yastığına doğru hızla ileri fırlayan sürücünün göğsü havayastığının
baskısına maruz kalmaktadır. Bu basıncın etkisiyle kalpte harabiyet
meydana gelebileceği gibi , kaburga, göğüs kemiği ve omurganın üst
kısımlarında kırıklar oluşabilmektedir.

Otobüsler ve Emniyet Kemerleri
Otobüsle yapılan yolcu taşımalarında bir kaza meydana geldiğinde,
yaralanma ve ölümler uyuyan yolcularda daha yüksek oranlarda
görülmektedir. Bu nedenle otobüslere yolcuların istedikleri zaman
takabilmeleri için emniyet kemerleri yerleştirilmelidir.

Sonuç
Emniyet kemerleri ciddi karın yaralanmalarına yol açsalarda trafik
kazalarında baş yaralanması ve ölüm oranlarını o kadar
azaltmaktadırlar ki , kullanılmamaları tartışma konusu edilmemektedir.
Emniyet kemerleri yaralanmayı azaltmaktadır ancak uygun biçimde
takılmalıdırlar. Özellikle çocuklarda emniyet kemeriyle meydana gelen
yaralanmaları azaltmak için kemer dizaynları yeniden gözden
geçirilmeli ve kazada köprücük kemiği ve göğüs duvarına iletilen
kuvveti daha iyi dağıtacak ve emebilecek şekilde düzenlenmelidir.
Bebekler için kullanılan araba kotuklarına oturmak için büyük , ama
erişkinlerin büyüklüğüne de erişmemiş çocukları korumak için yeni
yöntemler geliştirilmelidir. Ayrıca sürücüler için emniyet kemeri ve
hava yastığı kombinasyonu gibi daha koruyucu sistemler tüm araçlarda
kullanılmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kemer araca girince oturuken hemen tutulup oturunca da takılmalıdır.
Ondan sonra kontak anahtarı yerleştirilerek çalıştırılmalıdır.Emniyet
kemeri gövde ve karna iyice uyum sağlamalıdır. Bunun için de emniyet
kemeri, kemer ile gövde arasına bir yumruk girecek şekilde
bağlanmalıdır. Kemer çok sıkı olursa, kişide göğüs ve karın baskısı,
sıkıntı ve stress yapar. Çok gevşek olursa da amacına hizmet etmez.
Gevşek kemer üzerine vücudun hızla bükülmesi sonucu organlar
yaralanır. Çarpma ve vurmaları önleyemez. Sıktığı gerekçesiyle emniyet
kemeri omuz yerine kotuk altından geçirilirse işlevini yerine
getiremez.

Araçtan inileceği zaman emniyet kemeri gevşetilerek tokası yandaki
askıya asılmalıdır. Kemer yerine asılmaz ve bol olarak bırakılırsa
araçtan çıkış sırasında kişilerin ayaklarına dolanır. Bu da düşmeye ve
bacak kırıklarına yol açabilir.

Kısa mesafeli yolculuklarda ve yavaş giden araçlarda da kemer
kullanılmalıdır. Siz ne kadar yavaş kullansanızda karşıdan süratle
gelen aracın çarpması ile ölüm ve yaralanma olabilir.

Dayanıklılıklarının azalmış olması nedeniyle kazaya maruz kalmış yada
eskimiş emniyet kemerleri kullanılmamalıdır. Kemerler darbe yemiş,
tamir görmemiş ya da otomobilin kapısına sıkıştırılarak dokusunda
gözle görülmeyen hasarlar meydana getirilmiş olabilir.

Esnek kemerlerde yolcu daha rahat etmekte ve mekanizmaya yük daha
yumuşak bir şekilde binmektedir. Sert ve esneklikleri düşük olan
kemerler, yükün mekanizmaya şiddetli bir biçimde etki etmesine ve
sistemin dağılmasına yol açabilir.